Mẹo về Thổ nhĩ kỳ tên tiếng anh là gì Mới Nhất

Quý khách đang tìm kiếm từ khóa Thổ nhĩ kỳ tên tiếng anh là gì được Cập Nhật vào lúc : 2022-07-11 12:56:36 . Với phương châm chia sẻ Thủ Thuật Hướng dẫn trong nội dung bài viết một cách Chi Tiết 2022. Nếu sau khi đọc tài liệu vẫn ko hiểu thì hoàn toàn có thể lại Comment ở cuối bài để Tác giả lý giải và hướng dẫn lại nha.

Nhiều bạn vướng mắc tên tiếng anh của những nước trên toàn thế giới gọi ra làm sao. Liên quan đến chủ đề này, Vui cười lên sẽ hỗ trợ những bạn biết nước Thổ Nhĩ Kỳ tiếng anh là gì, phiên âm và cách đọc ra làm sao. Đồng thời, Vuicuoilen cũng tiếp tục đưa ra tên của một số trong những vương quốc khác ngoài Thổ Nhĩ Kỳ để những bạn tìm hiểu thêm khi muốn gọi tên.

Nội dung chính

    Phân biệt Turkey và TurkishTên của một số trong những vương quốc khác trên thế giớiThời cổ đại và Đông La MãNgười Seljuk và Đế quốc OttomanCộng hòa Thổ Nhĩ KỳPháp luậtQuan hệ đối ngoạiĐa dạng sinh họcLịch sửCơ sở hạ tầngGiáo dụcNghệ thuậtKiến trúcẨm thựcTruyền thôngVideo liên quan

Nước Thổ Nhĩ Kỳ tiếng anh

Nước Thổ Nhĩ Kỳ tiếng anh viết là Turkey, phiên âm đọc là /ˈtɜː.ki/

Turkey /ˈtɜː.ki/

://vuicuoilen/wp-content/uploads/2022/05/Turkey.mp3

Để phát âm đúng từ Turkey những bạn chỉ việc nghe phát âm chuẩn vài lần tiếp theo đó kết phù thích hợp với đọc phiên âm là hoàn toàn có thể thuận tiện và đơn thuần và giản dị phát âm được đúng từ. Nếu bạn chưa chắc như đinh đọc phiên âm của từ Turkey thì hoàn toàn có thể xem nội dung bài viết Hướng dẫn đọc phiên âm trong tiếng anh để biết phương pháp đọc nhé. Ngoài ra, có một lưu ý nhỏ đó là Turkey là tên thường gọi vương quốc (tên riêng) nên lúc viết những bạn hãy viết hoa vần âm thứ nhất (T).

Nước Thổ Nhĩ Kỳ tiếng anh là gì

Phân biệt Turkey và Turkish

Nhiều bạn hay bị nhầm lẫn giữa Turkey và Turkish, hai từ này sẽ không còn rất khác nhau về nghĩa. Turkey là tên thường gọi của nước Thổ Nhĩ Kỳ trong tiếng anh, còn Turkish để chỉ những thứ thuộc về nước Thổ Nhĩ Kỳ như thể người Thổ Nhĩ Kỳ, văn hóa truyền thống Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Nếu bạn muốn nói về nước Thổ Nhĩ Kỳ thì phải dùng từ Turkey chứ không phải Turkish.

Lưu ý: Turkey nếu viết hoa vần âm thứ nhất thì mọi người hiểu là nước Thổ Nhĩ Kỳ. Còn nếu không viết hoa mọi người sẽ hiểu đấy là con gà tây vì con gà tây tiếng anh cũng viết là turkey.

Nước Thổ Nhĩ Kỳ trong tiếng anh

Tên của một số trong những vương quốc khác trên toàn thế giới

    Australia /ɒsˈtreɪ.li.ə/: nước ÚcWales /weɪlz/: nước Wales (xứ Wales)Paraguay /ˈpær.ə.ɡwaɪ/: nước ParaguayBangladesh /ˌbæŋ.ɡləˈdeʃ/: nước Băng-la-đétMalaysia /məˈleɪ.zi.ə/: nước Ma-lay-si-aPeru /pəˈruː/: nước Pê-ruCuba /ˈkjuː.bə/: nước CubaJamaica /dʒəˈmeɪ.kə/: nước Jam-mai-caChina /ˈtʃaɪ.nə/: nước Trung QuốcMyanmar /ˈmjæn.mɑː/: nước Mi-an-maNorway /ˈnɔː.weɪ/: nước Na UySyria /ˈsɪr.i.ə/: nước Si-ri-aAfghanistan /æfˈɡæn.ɪ.stæn/: nước Áp-pa-kit-tanHungary /ˈhʌŋ.ɡər.i/: nước Hung-ga-ryCyprus /ˈsaɪ.prəs/: nước Síp (Cộng hòa Síp)South Korea /kəˈriː.ə/: nước Hàn QuốcLithuania /ˌlɪθ.juˈeɪ.ni.ə/: nước Lít-vaMadagascar /ˌmæd.əˈɡæs.kər/: nước Ma-đa-gát-caNorthern Ireland /ˌnɔː.ðən ˈaɪə.lənd/: nước Bắc Ai-lenJordan /ˈdʒɔː.dən/: nước Gióc-đanPhillipines /ˈfɪl.ɪ.piːnz/: nước Phi-lip-pinBulgaria /bʌlˈɡeə.ri.ə/: nước Bun-ga-riAmerica /əˈmer.ɪ.kə/: nước MỹIran /ɪˈrɑːn/: nước I-ranDenmark /ˈden.mɑːk/: nước Đan MạchCzech Republic /ˌtʃek rɪˈpʌblɪk/: nước Cộng hòa SécYemen /ˈjem.ən/: nước Y-ê-menCroatia /krəʊˈeɪ.ʃə/: nước Cờ-roat-ti-aSpain /speɪn/: nước Tây Ba NhaVenezuela /ˌven.ɪˈzweɪ.lə/: nước Vê-nê-duê-laBrunei /bruːˈnaɪ/: nước Bờ-ru-nâyIsrael /ˈɪz.reɪl/:nước Ích-xa-renEngland /ˈɪŋ.ɡlənd/: nước AnhTanzania /ˌtæn.zəˈniː.ə/: nước Tan-za-ni-aMozambique /ˌməʊ.zæmˈbiːk/: nước Mô-dăm-bíchSaudi Arabia /ˌsaʊ.di əˈreɪ.bi.ə/: nước Ả Rập Xê ÚtDemocratic Republic of the Congo /ˌdem.əkræt.ɪk rɪpʌb.lɪk əv ˈkɒŋ.ɡəʊ/: nước Cộng hòa dân chủ Công GôGeorgia /ˈdʒɔː.dʒə/: nước Gờ-ru-di-aMexico /ˈmek.sɪ.kəʊ/: nước Mê-xi-côKuwait /kuːˈweɪt/: nước Cô-étUkraine /juːˈkreɪn/: nước U-cờ-rai-naRussia /ˈrʌʃ.ə/: nước NgaLaos /laʊs/: nước Lào

Như vậy, nếu bạn vướng mắc nước Thổ Nhĩ Kỳ tiếng anh là gì thì câu vấn đáp là Turkey, phiên âm đọc là /ˈtɜː.ki/. Khi viết từ này bạn luôn phải viết hoa vần âm dầu tiên (T) vì đấy là tên thường gọi riêng. Bên cạnh từ Turkey còn tồn tại từ Turkish những bạn hay bị nhầm lẫn, Turkish nghĩa là người Thổ Nhĩ Kỳ hoặc tiếng Thổ Nhĩ Kỳ chứ không phải nước Thổ Nhĩ Kỳ.

Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Türkiye [tyrkije]), tên chính thức là nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Türkiye Cumhuriyeti [tyrkije d͡ʒumhurijeti]  ( nghe)), là một vương quốc xuyên lục địa, phần lớn nằm tại Tây Á và một phần nằm tại Đông Nam Âu,Thổ Nhĩ Kỳ có biên giới với 8 vương quốc: Bulgaria ở phía tây-bắc; Hy Lạp ở phía tây; Gruzia ở phía hướng đông bắc; Armenia, Iran và vùng tách rời Nakhchivan của Azerbaijan ở phía đông; và Iraq cùng Syria ở phía đông nam. Địa Trung Hải ở phía nam; biển Aegea ở phía tây; và biển Đen ở phía bắc. Biển Marmara, những eo biển Bosphorus và Dardanelles phân ranh giới giữa Thrace và Anatolia, và cũng phân loại châu Âu và châu Á.[6] Vị trí nằm tại nơi giao cắt giữa châu Âu và châu Á khiến Thổ Nhĩ Kỳ có vai trò địa kế hoạch đáng kể.[7]

Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ

Quốc kỳ

Quốc huy

Quốc ca: “İstiklâl Marşı”
(tiếng Việt: “Hành khúc độc lập”)

Tổng quanThủ đôTập tin:Insigne Ancyrae.svg Ankara
39°52′B 32°52′Đ / 39,867°B 32,867°Đ / 39.867; 32.867Thành phố lớn nhấtIstanbul
41°1′B 28°57′Đ / 41,017°B 28,95°Đ / 41.017; 28.950Ngôn ngữ chính thứcTiếng Thổ Nhĩ KỳNgôn ngữ nói[1]

    Tiếng Thổ Nhĩ KỳTiếng KurmanjiTiếng ZazaTiếng LazKabardian-CherkessTiếng Bosnianhiều ngôn từ khác

Sắc tộc

    Người Thổ Nhĩ KỳNgười KurdNgười LazNgười CircassiaNgười Bosnianhiều dân tộc bản địa khác

Tên dân cư

    Người Thổ Nhĩ Kỳ

Chính trịChính phủĐơn nhất tổng thống chế cộng hòa lập hiến

• Tổng thống

Recep Tayyip Erdoğan

• Phó tổng thống

Fuat Oktay

• Chủ tịch Quốc hội

Mustafa Şentop
Lập phápHội nghị Đại quốc dânLịch sửThành lập

• Chiến tranh giành độc lập

19 tháng 5 năm 1919

• Hội nghị Đại quốc dân Thổ Nhĩ Kỳ

23 tháng bốn năm 1920

• Hiệp ước Lausanne

24 tháng 7 năm 1923

• Tuyên ngôn Cộng hòa

29 tháng 10 năm 1923
Địa lýDiện tích 

• Tổng cộng

783,356 km2 (hạng 36)
302.535 mi2

• Mặt nước (%)

1,3Dân số 

• Ước lượng 2022

84.680.273[2] (hạng 18)

• Mật độ

110[3]/km2 (hạng 107)
262/mi2Kinh tếGDP  (PPP)Ước lượng 2022

• Tổng số

3.212 tỷ USD (hạng 11)

• Bình quân đầu người

37.488 USD (hạng 45)GDP  (danh nghĩa)Ước lượng 2022

• Tổng số

845 tỷ USD (hạng 21)

• Bình quân đầu người

9.864 USD (hạng 89)Đơn vị tiền tệLira Thổ Nhĩ Kỳ (TRY)Thông tin khácGini? (2022) 41.9[4]
trung bìnhHDI? (2022) 0,820[5]
rất cao · hạng 52Múi giờUTC+3 (FET)Cách ghi ngày thángdd/mm/yyyy (AD)Giao thông bênphảiMã điện thoại+90Mã ISO 3166TRTên miền Internet.tr

Thổ Nhĩ Kỳ có người cư trú từ thời đại đồ đá cũ,[8] Sau khi bị Alexandros Đại đế chinh phục, khu vực bị Hy Lạp hóa, quy trình này tiếp tục dưới sự cai trị của Đế quốc La Mã rồi tiếp theo là Đế quốc Đông La Mã.[9][10] Người Thổ Seljuk khởi đầu di cư đến khu vực vào thế kỷ XI, khởi đầu quy trình Thổ Nhĩ Kỳ hóa.[11] Bắt đầu từ thời gian cuối thế kỷ XIII, người Ottoman thống nhất Anatolia và thiết lập một đế quốc gồm có nhiều lãnh thổ tại Đông Nam Âu, Tây Nam Á và Bắc Phi, trở thành một cường quốc hầu hết tại Âu-Á và châu Phi trong thời kỳ đầu tân tiến. Đế quốc đạt đỉnh điểm quyền lực tối cao trong thế kỷ XV-XVII. Các cải cách Tanzimat trong thế kỷ XIX nhằm mục đích tân tiến hóa Ottoman là không đủ, và thất bại trong việc ngăn ngừa đế quốc tan rã.[12] Đế quốc Ottoman tham gia Chiến tranh toàn thế giới thứ nhất trong Liên minh Trung tâm và ở đầu cuối chiến bại. Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ do Mustafa Kemal Atatürk và những tập sự của ông đề xướng tại Anatolia, dẫn đến việc xây dựng nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ tân tiến vào năm 1923, với Atatürk là tổng thống thứ nhất.[13]

Thổ Nhĩ Kỳ là một nước cộng hòa dân chủ, thế tục, đơn nhất, và lập hiến với một di sản văn hóa truyền thống phong phú.[14][15] Ngôn ngữ chính thức của vương quốc là tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, đấy là ngôn từ tự nhiên của xấp xỉ 85% dân cư.[16] 70–80% dân số thuộc dân tộc bản địa Thổ Nhĩ Kỳ; phần còn sót lại gồm những dân tộc bản địa thiểu số như người Kurd.[14] Đại hầu hết dân cư là tín đồ Hồi giáo.[14] Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên của Liên Hợp Quốc, NATO, OECD, OSCE, OIC và G-20. Sau khi trở thành một trong những thành viên thứ nhất của Ủy hội châu Âu vào năm 1949, Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một thành viên link của EEC vào năm 1963, gia nhập Liên minh Thuế quan EU vào năm 1995 và khởi đầu những cuộc đàm phán về quyền thành viên khá đầy đủ với Liên minh châu Âu vào năm 2005.[17] Kinh tế tăng trưởng và những sáng tạo độc lạ ngoại giao của Thổ Nhĩ Kỳ khiến vương quốc này được công nhận là một cường quốc khu vực.[18][19][20][21]

Tên gọi của Thổ Nhĩ Kỳ trong tiếng Việt bắt nguồn từ tiếng Trung. Trong tiếng Anh, nước này được gọi là Türkiye. Bằng tiếng Trung, “Tu-r-key” được phiên âm là “Tǔ ěr qí” (theo pinyin) và viết bằng chữ Hán là “土耳其” (Thổ Nhĩ Kỳ).[22] Vào ngày 02/06/2022, tên thường gọi Tiếng Anh chính thức của Thổ Nhĩ Kỳ tại Liên Hợp Quốc được thay thế thành Türkiye thay vì Turkey như trước kia.[23]Ông Recep Tayyip Erdoğan đã lý giải trong biên bản ghi nhớ của chính phủ nước nhà về việc thay tên nước: “Türkiye là yếu tố diễn đạt tốt nhất cho văn hóa truyền thống, văn minh và những giá trị của người dân Thổ Nhĩ Kỳ”.[24] Theo đài TRT của nước này, việc thay tên thường gọi quốc tế cũng nhằm mục đích tránh bị gọi nhầm thành gà tây (Turkey trong tiếng Anh vừa để gọi tên Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng cũng khá được sử dụng để chỉ loài gà tây). Việc Liên Hiệp Quốc đồng ý yêu cầu thay tên này chỉ là quan hệ giữa chính phủ nước nhà Thổ Nhĩ Kỳ và Liên Hiệp Quốc. Hầu như chưa thể coi đó là yếu tố ràng buộc riêng với hiệp hội nói tiếng Anh trên toàn toàn thế giới.

 

Cổng Sư tử tại Hattusa, thủ đô của Đế quốc Hittite. Lịch sử của thành phố truy nguyên đến thiên niên kỷ 6 TCN.[25]

Bán hòn đảo Anatolia là một trong những khu vực định cư vĩnh cửu cổ nhất trên toàn thế giới. Nhiều dân cư Anatolia cổ đại cư trú tại bán hòn đảo, tối thiểu là từ Thời đại đồ đá mới cho tới cuộc chinh phục của Alexandros Đại đế.[9] Nhiều dân tộc bản địa nói một trong những ngôn từ Anatolia, một nhánh của Ngữ hệ Ấn–Âu.[26] Dựa trên tính cổ xưa của những ngôn từ Hittite và Luwia, một số trong những học giả đề xuất kiến nghị Anatolia là TT giả thuyết mà từ đó những ngôn từ Ấn-Âu tỏa ra.[27] Phần thuộc châu Âu của Thổ Nhĩ Kỳ được gọi là Đông Thrace, khu vực này còn có người cư trú từ tối thiểu là bốn mươi nghìn năm trước đó, và được nghe biết là nằm trong Thời đại đồ đá mới vào lúc chừng 6000 TCN khi những dân cư khởi đầu thực thi nông nghiệp.[28]

Göbekli Tepe là khu vực có cấu trúc tôn giáo tự tạo cổ nhất được nghe biết, một đền thờ có niên đại từ 10.000 TCN,[29] trong lúc Çatalhöyük là một khu dân cư Thời đại đồ đá mới và đồ đồng đá rất rộng tại miền nam Anatolia, tồn tại từ khoảng chừng 7500 TCN tới 5700 TCN.[30] Khu dân cư Troy khởi nguồn vào thời đại đồ đá mới và tiếp tục đến thời đại đồ sắt.[31]

Những dân cư sớm nhất của Anatolia theo ghi chép là người Hatti và người Hurria, là những dân tộc bản địa phi Ấn-Âu lần lượt cư trú tại trung bộ và miền đông Anatolia, từ khoảng chừng 2300 TCN. Người Hittite Ấn-Âu đến Anatolia và dần hấp thu người Hattia và Hurria vào lúc chừng 2000-1700 TCN. Đế quốc lớn thứ nhất trong khu vực do người Hittite xây dựng, tồn tại từ thế kỷ XVIII đến thế kỷ XIII TCN. Người Assyria chinh phục và định cư tại nhiều nơi của miền đông nam Thổ Nhĩ Kỳ từ 1950 TCN cho tới năm 612 TCN.[32][33] Urartu tái xuất hiện trên những câu khắc Assyria vào thế kỷ IX TCN như một đối thủ cạnh tranh cạnh tranh phương bắc hùng mạnh mẽ và tự tin của Assyria.[34]

Sau khi Đế quốc Hittite sụp đổ vào lúc chừng 1180 TCN, một dân tộc bản địa Ấn-Âu là Phrygia giành được uy thế tại Anatolia cho tới lúc vương quốc của tớ bị người Cimmeria tiêu diệt vào thế kỷ VII TCN.[35] Bắt đầu từ 714 BC, Urartu có số phận tương tự và giải thể vào năm 590 TCN.[36] Các vương quốc thừa kế hùng mạnh nhất của Phrygia là Lydia, Caria và Lycia.[37]

Thời cổ đại và Đông La Mã

 

Hagia Sophia tại Istanbul nguyên là một nhà thời thánh Cơ Đốc giáo, sau là một thánh đường Hồi giáo và hiện là một kho tàng trữ bảo tàng, khu công trình xây dựng được người Byzantine xây dựng trong thế kỷ VI.

Bắt đầu từ khoảng chừng 1200 TCN, người Hy Lạp Aeolus và Ionia định cư nhiều tại duyên hải Anatolia. Nhiều thành phố quan trọng được họ lập ra, như Miletus, Ephesus, Smyrna và Byzantium. Quốc gia thứ nhất được những dân tộc bản địa lân cận gọi là Armenia là vương quốc của triều đại Orontid, gồm có những bộ phận miền đông Thổ Nhĩ Kỳ, bắt nguồn từ thế kỷ VI TCN. Tại tây-bắc Thổ Nhĩ Kỳ, nhóm bộ tộc quan trọng nhất tại Thrace là Odyrisia.[38]

Đế quốc Achaemenes Ba Tư chinh phục Anatolia trong những thế kỷ VI và V TCN, rồi thất thủ trước Alexandros Đại đế vào năm 334 TCN,[39] sự kiện này làm ngày càng tăng tính giống hệt văn hóa truyền thống và Hy Lạp hóa trong khu vực.[9] Sau khi Alexandros Đại đế từ trần vào năm 323 TCN, Anatolia bị phân phân thành một số trong những vương quốc Hy Lạp hóa nhỏ, toàn bộ chúng đều trở thành bộ phận của Cộng hòa La Mã vào lúc chừng thời gian giữa thế kỷ I TCN.[40] Quá trình Hy Lạp hóa vốn khởi đầu bằng cuộc chinh phục của Alexandros được tăng tốc dưới sự cai trị của La Mã, và đến khoảng chừng những thế kỷ đầu CN thì ngữ tộc Anatolia và văn hóa truyền thống bản địa bị tuyệt diệt, phần lớn bị thay thế bằng ngôn từ và văn hóa truyền thống Hy Lạp cổ đại.[10][41]

Năm 324, Constantine I lựa chọn Byzantium làm thủ đô mới của Đế quốc La Mã. Sau khi Theodosius I từ trần vào năm 395 và đế quốc bị phân loại vĩnh viễn giữa hai con trai của ông, thành phố trở thành thủ đô của Đế quốc Đông La Mã và mang tên thường gọi đại chúng là Constantinopolis. Đế quốc Đông La Mã cai trị hầu hết lãnh thổ nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ cho tới Hậu kỳ Trung Cổ.[42]

Người Seljuk và Đế quốc Ottoman

 

Bảo tàng Mevlana tại Konya do người Thổ Seljuk xây dựng vào năm 1274. Konya là thủ đô của Hồi quốc Rum.[43]

Nhà Seljuk là một nhánh của người Thổ Oghuz Kınık, những người dân cư trú tại ngoại vi của toàn thế giới Hồi giáo, trong Hãn quốc Yabghu của liên minh Oguz, từ phía bắc của những biển Caspia và Aral, trong thế kỷ IX.[44] Trong thế kỷ X, người Seljuk khởi đầu di cư đến Ba Tư, nơi này trở thành TT hành chính của Đế quốc Đại Seljuk.[45]

Trong nửa cuối của thế kỷ XI, người Seljuk khởi đầu xâm nhập những khu vực miền đông của Anatolia. Năm 1071, người Thổ Seljuk vượt mặt người Đông La Mã trong trận Manzikert, khởi đầu Thổ hóa khu vực, ngôn từ Thổ Nhĩ Kỳ và Hồi giáo được đưa tới Anatolia và dần truyền bá khắp khu vực và tiến hành quy đổi chậm Anatolia từ khu vực hầu hết Cơ Đốc giáo và Hy Lạp ngữ sang hầu hết Hồi giáo và Thổ ngữ.[46]

Năm 1243, quân đội Seljuk bị người Mông Cổ vượt mặt, khiến quyền lực tối cao của Đế quốc Seljuk từ từ tan rã. Trong toàn cảnh này, một trong những thân vương quốc Thổ do Osman I cai trị tiến triển thành Đế quốc Ottoman. Năm 1453, người Ottoman hoàn thành xong chinh phục Đế quốc Đông La Mã khi sở hữu Constantinopolis.[47]

Năm 1514, Sultan Selim I (1512-1520) bành trướng thành công xuất sắc biên giới phía nam và phía đông của Đế quốc khi vượt mặt Shah Ismail I của triều đại Safavid trong trận Chaldiran. Năm 1517, Selim I bành trướng quyền cai trị của Ottoman đến Algérie và Ai Cập, và thiết lập hiện hữu thủy quân tại biển Đỏ. Sau đó, Ottoman và Bồ Đào Nha khởi đầu đối đầu đối đầu để trở thành thế lực hải dương chi phối tại Ấn Độ Dương. Sự hiện hữu của người Bồ Đào Nha tại Ấn Độ Dương được cho là một mối rình rập đe dọa riêng với độc quyền của Ottoman trên những tuyến mậu dịch cổ giữa Đông Á và Tây Âu. Độc quyền quan trọng này càng bị tổn hại sau khi người Bồ Đào Nha phát hiện tuyến hàng hải vòng qua châu Phi vào năm 1488, một tác động đáng kể riêng với kinh tế tài chính Ottoman.[48]

Quyền lực và thanh thế của Ottoman đạt đỉnh trong thế kỷ XVI và XVII, nhất là trong triều đại của Suleiman I. Ottoman thường xung đột với Đế quốc La Mã Thần thánh trong bước tiến vững chãi của tớ hướng tới Trung Âu qua Balkan và phần phía nam của Liên bang Ba Lan và Lietuva.[49] Trên hải dương, Hải quân Ottoman đấu tranh với vài liên minh Công giáo để trấn áp Địa Trung Hải. Tại phía đông, người Ottoman thỉnh thoảng có trận chiến tranh với Safavid Ba Tư từ thế kỷ XVI đến XVIII do tranh chấp lãnh thổ và khác lạ tôn giáo.[50]

Từ thời điểm đầu thế kỷ XIX trở đi, Ottoman khởi đầu suy yếu, kích thước lãnh thổ cùng khả năng quân sự chiến lược và thịnh vượng dần giảm sút, khiến nhiều người Hồi giáo Balkan di cư đến phần TT của Đế quốc tại Anatolia,[51][52] Ottoman suy yếu khiến tình cảm dân tộc bản địa chủ nghĩa nổi lên trong những dân tộc bản địa rất khác nhau, dẫn đến ngày càng tăng căng thẳng mệt mỏi dân tộc bản địa mà đôi lúc bùng phát thành bạo lực.[53]

Ottoman tham gia Chiến tranh toàn thế giới thứ nhất bên phe Liên minh Trung tâm và ở đầu cuối chiến bại. Trong trận chiến tranh, người Armenia trong Đế quốc bị trục xuất từ miền đông Anatolia đến Syria như một phần của Cuộc diệt chủng người Armenia. Theo ước tính, có một,5 triệu người Armenia bị sát hại.[54][55][56][57] Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ bác bỏ đó là một cuộc diệt chủng và tuyên bố rằng người Armenia chỉ bị tái định cư từ khu vực chiến sự phía đông.[58] Sau Hiệp định đình chiến Mudros vào trong ngày 30 tháng 10 năm 1918, Đồng Minh tìm cách phân loại Ottoman thông qua Hòa ước Sèvres 1923.[47]

Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ

 

Mustafa Kemal Atatürk, tổng thống khai quốc của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ.

Trước việc Đồng Minh chiếm đóng Constantinopolis và Smyrna, Phong trào Dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ được xúc tiến xây dựng.[59] Dưới quyền lãnh đạo của Mustafa Kemal, Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ được tiến hành với tiềm năng hủy bỏ những lao lý của Hòa ước Sèvres.[60]

Đến ngày 18 tháng 9 năm 1922, những quân đội chiếm đóng bị trục xuất, và chính thể Thổ Nhĩ Kỳ đặt tại Ankara khởi đầu chính thức hóa chuyển giao tư pháp từ Ottoman sang khối mạng lưới hệ thống chính trị Cộng hòa mới. Ngày 1 tháng 11, nghị viện mới hình thành chính thức bãi bỏ Đế quốc. Hiệp ước Lausanne ngày 24 tháng 7 năm 1923 dẫn đến việc quốc tế công nhận độc lập lãnh thổ của “Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ” mới hình thành với vị thế vương quốc liên tục của Đế quốc Ottoman, và nước cộng hòa được tuyên bố chính thức vào trong ngày 29 tháng 10 năm 1923 tại thủ đô mới Ankara.[61] Hiệp định Lausanne quy định trao đổi dân cư giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ, do đó 1,1 triệu người Hy Lạp rời Thổ Nhĩ Kỳ trong lúc 380 nghìn người Hồi giáo chuyển từ Hy Lạp sang Thổ Nhĩ Kỳ.[62] Mustafa Kemal trở thành tổng thống thứ nhất của nước cộng hòa và tiếp theo đó tiến hành nhiều cải cách cơ bản với tiềm năng quy đổi vương quốc Ottoman-Thổ Nhĩ Kỳ cũ thành một nước cộng hòa thế tục mới.[63]

Thổ Nhĩ Kỳ duy trì trung lập trong hầu hết Chiến tranh toàn thế giới thứ hai, tuy nhiên tham gia trong quy trình cuối của trận chiến tranh bên phe Đồng Minh vào trong ngày 23 tháng 2 năm 1945. Ngày 26 tháng 6 năm 1945, Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một thành viên hiến chương của Liên Hợp Quốc.[64] Khó khăn của Hy Lạp sau trận chiến tranh đàn áp nổi loạn cộng sản, cùng với những yêu cầu của Liên Xô về vị trí căn cứ quân sự chiến lược tại những eo biển Thổ Nhĩ Kỳ, xúc tiến Hoa Kỳ tuyên bố Học thuyết Truman vào năm 1947. Học thuyết đưa ra những mục tiêu của Hoa Kỳ để đảm bảo bảo mật thông tin an ninh cho Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp, kết quả là tương hỗ quân sự chiến lược và kinh tế tài chính quy mô lớn của Hoa Kỳ. Hai vương quốc tham gia Kế hoạch Marshall và OEEC về tái thiết những nền kinh tế thị trường tài chính châu Âu vào năm 1948,[65] và tiếp theo đó trở thành những thành viên sáng lập của OECD vào năm 1961.[66]

Sau khi tham gia cùng lực lượng Liên Hợp Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên, Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập NATO vào năm 1952, trở thành một tường thành chống lại sự bành trướng của Liên Xô đến Địa Trung Hải. Sau một thập niên bạo lực Một trong những hiệp hội tại Síp, và thay máu chính quyền tại Síp vào trong ngày 15 tháng 7 năm 1974, trong số đó phế truất Tổng thống Makarios và đưa nhân vật ủng hộ liên minh với Hy Lạp là Nikos Sampson lên cầm quyền, Thổ Nhĩ Kỳ xâm chiếm Síp vào trong ngày 20 tháng 7 năm 1974.[67] Chín năm tiếp Từ đó, Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ Bắc Síp được xây dựng, Thổ Nhĩ Kỳ là vương quốc duy nhất công nhận chính thể này.[68]

Giai đoạn độc đảng kết thúc vào năm 1945, tiếp theo đó là một quy đổi náo động sang dân chủ đa đảng trong vài thập niên tiếp theo đó, bị gián đoạn do thay máu chính quyền quân sự chiến lược vào năm 1960, 1971, và 1980, cũng như một bị vong lục quân sự chiến lược vào năm 1997.[69][70] Năm 1984, một nhóm ly khai người Kurd mang tên PKK khởi đầu chiến dịch nổi loạn chống chính phủ nước nhà Thổ Nhĩ Kỳ.[71] Kể từ khi tự do hóa kinh tế tài chính trong thập niên 1980, Thổ Nhĩ Kỳ đạt được tăng trưởng kinh tế tài chính mạnh hơn và ổn định chính trị to nhiều hơn.[72] Trong tháng 7 năm 2022, phát sinh một nỗ lực thay máu chính quyền bất thành nhằm mục đích phế truất chính phủ nước nhà Thổ Nhĩ Kỳ.[73] Sau đó, chính phủ nước nhà tiến hành thanh trừng hàng loạt.[74]

 

Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan từ thời điểm năm 2014

Trước đây, Thổ Nhĩ Kỳ là một vương quốc cộng hòa đại nghị. Nhưng sau một cuộc bỏ phiếu trưng cầu dân ý năm 2022 về việc sửa đổi hiến pháp nhằm mục đích mở rộng quyền lực tối cao cho Tổng thống đã dành thắng lợi áp hòn đảo. Từ đó, Thổ Nhĩ Kỳ trở thành vương quốc Tổng thống chế. Từ khi hình thành vào năm 1923, nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ tăng trưởng một truyền thống cuội nguồn mạnh mẽ và tự tin về chủ nghĩa thế tục. Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ kiểm soát và điều chỉnh khuôn khổ pháp lý của vương quốc. Hiến pháp chế định những nguyên tắc chính của chính phủ nước nhà và quy định Thổ Nhĩ Kỳ là một vương quốc triệu tập hóa thống nhất. Tổng thống là nguyên thủ vương quốc. Tổng thống hiện được bầu cho một nhiệm kỳ 5 năm thông qua bầu cử trực tiếp.

Bộ máy tư pháp độc lập với hành pháp và lập pháp, và Tòa án Hiến pháp có trách nhiệm quyết định hành động sự thích hợp của những luật và sắc lệnh với hiến pháp. Hội đồng Nhà nước là tòa án ở đầu cuối cho những vụ án hành chính, và Tòa án Phúc thẩm tối cao cho những vụ án khác.[75]

Phổ thông đầu phiếu cho toàn bộ hai giới được vận dụng trên toàn Thổ Nhĩ Kỳ từ thời điểm năm 1933, và mọi công dân Thổ Nhĩ Kỳ sang tuổi 18 đều phải có quyền bỏ phiếu. 500 thành viên quốc hội được bầu cử cho một nhiệm kỳ 4 năm từ một khối mạng lưới hệ thống đại diện thay mặt thay mặt tỷ suất list đảng từ 85 khu vực bầu cử. Tòa án Hiến pháp cho thể tước đoạt nguồn tài chính công cộng của những chính đảng nếu họ bị cho là chống thế tục hoặc ly khai, hoặc cấm chỉ tồn tại hoàn toàn.[76][77] Ngưỡng bầu cử là 10% số phiếu.[78]

Những người ủng hộ những cải cách của Atatürk và những người dân theo chủ nghĩa Hồi giáo đại diện thay mặt thay mặt cho hai cực về vai trò của tôn giáo trong sinh hoạt công cộng.[79] Quan điểm của phe thân Atatürk về đại thể là phối hợp một loại chính sách dân chủ với một hiến pháp tách khỏi tôn giáo và phương thức sinh hoạt thế tục Tây phương hóa, trong lúc ủng hộ can thiệp của nhà nước trong kinh tế tài chính, giáo dục, và những dịch vụ công cộng khác.[79] Từ thập niên 1980, ngày càng tăng bất bình đẳng thu nhập và phân biệt đẳng cấp và sang trọng khiến chủ nghĩa dân túy Hồi giáo nổi lên, đấy là một trào lưu mà theo lý thuyết ủng hộ trách nhiệm và trách nhiệm với nhà cầm quyền, đoàn kết hiệp hội và công minh xã hội.[79]

Nhân quyền tại Thổ Nhĩ Kỳ là đề tài gặp một số trong những tranh luận và chỉ trích quốc tế. Từ năm 1998 đến 2008, Tòa án Nhân quyền châu Âu đưa ra trên 1.600 phán quyết chống Thổ Nhĩ Kỳ do những vi phạm nhân quyền. Các yếu tố khác ví như quyền lợi của người Kurd, nữ quyền và tự do báo chí cũng thu hút tranh luận. Hồ sơ nhân quyền của Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục là một chướng ngại vật đáng kể riêng với quyền thành viên EU trong tương lai của vương quốc này.[80]

Pháp luật

Thổ Nhĩ Kỳ có một khối mạng lưới hệ thống tư pháp nhất thể hóa hoàn toàn với khối mạng lưới hệ thống của châu Âu lục địa.[81] Thổ Nhĩ Kỳ chấp thuận đồng ý nguyên tắc phân loại quyền lực tối cao. Phù phù thích hợp với nguyên tắc này, quyền lực tối cao tư pháp do những tòa án độc lập thi hành nhân danh vương quốc Thổ Nhĩ Kỳ. Sự độc lập và tổ chức triển khai của những tòa án, sự bảo vệ riêng với những nhiệm kỳ thẩm phán và công tố viên công cộng, sự chuyên nghiệp của những thẩm phán và công tố viên, sự giám sát của những thẩm phán và công tố viên công cộng, những tòa án quân sự chiến lược và tổ chức triển khai của chúng, và quyền lực tối cao và bổn phận của những tòa án cấp cao được Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ quy định.[82]

Theo Điều 142 của hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ, tổ chức triển khai, bổn phận và quyền hạn của những tòa án, hiệu suất cao và thủ tục xét xử được quy định theo luật. Phù phù thích hợp với lao lý này của hiến pháp và những luật liên quan, khối mạng lưới hệ thống tòa án tại Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn có thể được phân thành ba hạng; đó là tòa án tư pháp, tòa án hành chính và tòa án quân sự chiến lược. Mỗi thể loại gồm có những tòa án cấp xét xử sơ thẩm và tòa án phúc thẩm. Ngoài ra, Tòa án Tranh chấp Tư pháp phán quyết về những vụ án không thể phân loại thuận tiện và đơn thuần và giản dị.[82]

Thực thi pháp lý tại Thổ Nhĩ Kỳ là trách nhiệm của một vài cơ quan (như Tổng cục An ninh và Tổng cục Hiến binh), đều hành vi theo lệnh của Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ hoặc hầu như thể từ Bộ trưởng Nội vụ. Theo những số liệu do Bộ Tư pháp công bố, có 100.000 người bị giam trong những nhà tù Thổ Nhĩ Kỳ trong tháng 11 năm 2008.[83]

Quan hệ đối ngoại

 

Sau khi trở thành thành một trong những thành viên thứ nhất của Ủy hội châu Âu vào năm 1949, Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một thành viên link của EEC vào năm 1963, gia nhập Liên minh thuế quan EU vào năm 1995 và khởi đầu đàm phán về quyền thành viên khá đầy đủ với Liên minh châu Âu vào năm 2005.[17]

Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên sáng lập của Liên Hợp Quốc (1945),[84] OECD (1961),[85] OIC (1969),[86] OSCE (1973),[87] ECO (1985),[88] BSEC (1992),[89] D-8 (1997)[90] và G-20 (1999).[91] Thổ Nhĩ Kỳ là một thành viên trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc vào trong năm 1951-1952, 1954-1955, 1961 và 2009-2010.[92]

Phù phù thích hợp với truyền thống cuội nguồn khuynh hướng phương Tây của tớ, quan hệ với châu Âu vẫn là một bộ phận TT trong chủ trương đối ngoại của Thổ Nhĩ Kỳ. Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một trong những thành viên thứ nhất của Ủy hội châu Âu vào năm 1949, thỉnh cầu về quyền thành viên link của EEC vào năm 1959 và trở thành một thành viên link vào năm 1963. Sau nhiều thập niên đàm phán chính trị, Thổ Nhĩ Kỳ thỉnh cầu về quyền thành viên khá đầy đủ của EEC vào năm 1987, trở thành một thành viên link của Liên minh Tây Âu vào năm 1992, gia nhập Liên minh Thuế quan EU vào năm 1995 và tham gia đàm phán gia nhập chính thức với EU từ thời điểm năm 2005.[17] Hiện nay, quyền thành viên EU được cho là một chủ trương vương quốc và một tiềm năng kế hoạch của Thổ Nhĩ Kỳ.[93] Sự ủng hộ của Thổ Nhĩ Kỳ cho Bắc Síp làm phức tạp quan hệ của Thổ Nhĩ Kỳ với EU và vẫn là một trở ngại lớn ngăn nỗ lực gia nhập EU của vương quốc này.[94]

Phương diện mang tính chất chất quyết định hành động khác trong chủ trương đối ngoại của Thổ Nhĩ Kỳ là liên minh kế hoạch của vương quốc với Hoa Kỳ. Mối rình rập đe dọa chung từ Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh khiến Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một thành viên của NATO vào năm 1952, đảm bảo quan hệ tuy nhiên phương mật thiết với Washington. Sau đó, Thổ Nhĩ Kỳ nhận được tương hỗ về chính trị, kinh tế tài chính và ngoại giao của Hoa Kỳ, gồm có trong những yếu tố chủ chốt như Thổ Nhĩ Kỳ ứng cử gia nhập EU.[95] Trong tình hình hậu Chiến tranh Lạnh, tính trọng yếu địa kế hoạch của Thổ Nhĩ Kỳ chuyển hướng tới những khu vực gần là Trung Đông, Kavkaz và Balkan.[96]

Thổ Nhĩ Kỳ chia sẻ di sản văn hóa truyền thống và ngôn từ chung với những vương quốc Turk độc lập từ Liên Xô vào năm 1991, điều này được cho phép Thổ Nhĩ Kỳ khoách trương quan hệ kinh tế tài chính và chính trị sâu vào Trung Á,[97] Đường ống Baku-Tbilisi-Ceyhan tạo thành bộ phận trong kế hoạch chủ trương đối ngoại của Thổ Nhĩ Kỳ để trở thành một nơi chuyển tiếp nguồn tích điện đến phương Tây. Tuy nhiên, biên giới Thổ Nhĩ Kỳ-Armenia bị ngừng hoạt động do Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ Azerbaijan trong Chiến tranh Nagorno-Karabakh và nay vẫn bị ngừng hoạt động.[98]

Dưới chính phủ nước nhà đất của Đảng AK, ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ tăng trưởng tại những lãnh thổ nguyên thuộc Ottoman tại Trung Đông và Balkan, dựa theo thuyết “chiều sâu kế hoạch”, còn được gọi là chủ nghĩa Tân Ottoman.[99][100]

Thổ Nhĩ Kỳ duy trì lực lượng trong những thiên chức quốc tế dưới quyền Liên Hợp Quốc và NATO Tính từ lúc năm 1950, gồm có những thiên chức duy trì hòa bình tại Somalia và Nam Tư cũ, và tương hỗ lực lượng liên quân trong Chiến tranh Vùng Vịnh. Thổ Nhĩ Kỳ duy trì 36.000 binh sĩ tại Bắc Síp, tuy nhiên sự hiện hữu của tớ gây tranh luận,[101] và tương hỗ bảo mật thông tin an ninh cho Kurdistan thuộc Iraq.[102] Thổ Nhĩ Kỳ triển khai binh sĩ tại Afghanistan từ thời điểm năm 2001.[103]

Quân sự

 

Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập NATO vào năm 1952.[104]

Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ gồm Lục quân, Hải quân và Không quân. Hiến binh và Tuần duyên hoạt động và sinh hoạt giải trí như những bộ phận của Bộ Nội vụ trong thời bình, tuy nhiên sẽ lần lượt phụ thuộc Lục quân và Hải quân trong thời chiến.[105]

Tổng tham mưu trưởng do Tổng thống chỉ định. Hội đồng Bộ trưởng phụ trách trước Quốc hội trong những yếu tố bảo mật thông tin an ninh vương quốc và sự sẵn sàng sẵn sàng khá đầy đủ của lực lượng vũ trang để bảo vệ vương quốc. Tuy nhiên, chỉ Quốc hội mới có thẩm quyền tuyên chiến và triển khai binh sĩ ra quốc tế hay được cho phép quân đội quốc tế đồn trú tại Thổ Nhĩ Kỳ.[105]

Thổ Nhĩ Kỳ có lực lượng vũ trang thường trực lớn thứ nhì trong NATO, sau Quân đội Hoa Kỳ, với 495.000 binh sĩ được triển khai theo ước tính của NATO vào năm 2011.[106] Thổ Nhĩ Kỳ là một trong năm vương quốc thành viên NATO là bộ phận của chủ trương chia sẻ hạt nhân của liên minh, cùng với Bỉ, Đức, Ý và Hà Lan.[107] Tổng cộng có 90 bom hạt nhân B61 được đặt trong vị trí căn cứ không quân Incirlik, 40 trong số này được phân cho Không quân Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng trong trường hợp một xung đột hạt nhân, tuy nhiên việc sử dụng chúng nên phải được NATO phê chuẩn.[108]

Mọi nam công dân Thổ Nhĩ Kỳ đủ Đk được yêu cầu phục vụ quân đội trong một quy trình kéo dãn từ ba tuần đến một năm, tùy từng giáo dục và việc làm.[109] Thổ Nhĩ Kỳ không công nhận cự tuyệt binh dịch lương tâm và không phục vụ một thay thế dân sự cho trách nhiệm và trách nhiệm quân sự chiến lược.[110]

 

Bản đồ địa hình Thổ Nhĩ Kỳ

Thổ Nhĩ Kỳ là một vương quốc liên lục địa[111] Á-Âu. Phần lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ thuộc châu Á chiếm 97% diện tích s quy hoạnh toàn quốc, tách khỏi phần lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ thuộc châu Âu qua eo biển Bosphorus, biển Marmara và eo biển Dardanelles. Phần lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ thuộc châu Âu chiếm 3% diện tích s quy hoạnh toàn quốc.[112]
Lãnh thổ của Thổ Nhĩ Kỳ dài trên 1.600 km và rộng trên 800 km, có hình dạng gần tương tự hình chữ nhật.[113] Thổ Nhĩ Kỳ nằm Một trong những vĩ độ 35° và 43° Bắc, và những kinh độ 25° và 45° Đông. Diện tích của Thổ Nhĩ Kỳ, gồm cả mặt hồ, là 783.562 km²[114], trong số đó 755.688 km² nằm tại Tây Nam Á và 23.764 km² nằm tại châu Âu.[113] Thổ Nhĩ Kỳ là vương quốc lớn thứ 37 toàn thế giới xét theo diện tích s quy hoạnh. Quốc gia này còn có biển xung quanh tại ba mặt: biển Aegea tại phía tây, biển Đen tại phía bắc và Địa Trung Hải tại phía nam. Thổ Nhĩ Kỳ có biển Marmara tại phía tây-bắc.[115]

Phần thuộc châu Âu của Thổ Nhĩ Kỳ là Đông Thrace, có biên giới với Hy Lạp và Bulgaria. Phần thuộc châu Á của Thổ Nhĩ Kỳ là Anatolia, gồm một cao nguyên TW có độ cao lớn cùng những đồng bằng duyên hải hẹp, nằm Một trong những dãy núi Köroğlu và Pontic tại phía bắc và Taurus tại phía nam. Miền đông của Thổ Nhĩ Kỳ có cảnh sắc đồi núi hơn và là nguồn của những sông như Euphrates, Tigris và Aras, và có điểm trên cao nhất Thổ Nhĩ Kỳ là Núi Ararat với cao độ 5.137 m,[116] và hồ lớn số 1 toàn quốc là hồ Van.[117]

Thổ Nhĩ Kỳ được phân thành bảy khu vực khảo sát nhân khẩu: Marmara, Aegea, Biển Đen, Trung Anatolia, Đông Anatolia, Đông Nam Anatolia và Địa Trung Hải. Địa hình không nhẵn tại phía bắc Anatolia dọc theo biển Đen in như một dải dài và hẹp. Như khuynh hướng chung, cao nguyên Anatolia nội lục ngày càng không nhẵn khi đi về phía đông.[115]

Cảnh quan phong phú của Thổ Nhĩ Kỳ là kết quả của những hoạt động và sinh hoạt giải trí sinh hoạt địa chất phức tạp, tạo thành hình khu vực trong hàng nghìn năm và vẫn biểu thị thông qua những trận động đất khá thường xuyên và thỉnh thoảng là phun trào núi lửa. Các eo biển Bosphorus và Dardanelles xuất hiện do đường đứt gãy chạy qua Thổ Nhĩ Kỳ, đường đứt gãy này là nguyên nhân dẫn đến hình thành biển Đen. Tồn tại một đường đứt gãy động đất chạy qua phía bắc của vương quốc từ tây sang đông.[37]

Đa dạng sinh học

 

Tu viện Sümela trên dãy núi Pontic. Những ngọn núi này tạo thành một khu vực sinh thái xanh với nhiều chủng loại rừng mưa ôn đới phong phú.

Hệ sinh thái xanh đặc biệt quan trọng và sự phong phú về môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống của Thổ Nhĩ Kỳ sản sinh phong phú đáng kể về loài.[118] Anatolia là quê nhà của nhiều loài thực vật đã được canh tác để làm thực phẩm từ khi xuất hiện nông nghiệp, và những tổ tiên hoang dã của nhiều thực vật mà hiện phục vụ lương thực cho quả đât vẫn mọc tại Thổ Nhĩ Kỳ. Tính phong phú của động vật hoang dã tại Thổ Nhĩ Kỳ thậm chí còn còn to nhiều hơn của thực vật, số lượng loài động vật hoang dã trên toàn châu Âu là khoảng chừng 60.000; tại Thổ Nhĩ Kỳ có trên 8.000.[119]

Rừng hạt trần và rụng lá Bắc Anatolia là một hệ sinh thái xanh bao trùm hầu hết Dãy núi Pontic tại miền bắc việt nam Thổ Nhĩ Kỳ, trong lúc rừng hỗn hợp Kavkaz trải rộng tự do cực đông của dãy núi. Khu vực này là nơi sống của nhiều chủng loại thú hoang dã Âu-Á như cắt hỏa mai, đại bàng vàng, đại bàng đầu nâu, Clanga pomarina, gà gô Kavkaz, bạch yến trán đỏ, và Tichodroma muraria.[120] Dải duyên hải hẹp giữa dãy núi Pontic và biển Đen có rừng rụng lá Euxine-Colchic, gồm một số trong những trong số ít khu rừng rậm mưa ôn đới của toàn thế giới.[121]

Thổ Nhĩ Kỳ có 40 khu dã ngoại khu vui chơi vui chơi công viên vương quốc, 189 khu dã ngoại khu vui chơi vui chơi công viên tự nhiên, 31 khu vực bảo tồn tự nhiên, 80 khu vực bảo tồn loài hoang dã và 109 di tích lịch sử tự nhiên như Công viên vương quốc lịch sử Gallipoli, Công viên vương quốc núi Nemrut, Công viên vương quốc Troy cổ đại, Công viên tự nhiên Ölüdeniz và Công viên tự nhiên Polonezköy.[122]

Ankara nổi tiếng với mèo Angora, thỏ Angora và dê Angora. Giống mèo vương quốc khác của Thổ Nhĩ Kỳ là mèo Van. Các giống chó vương quốc là chó chăn cừu Anatolia, Kangal, Malaklı và Akbaş.[123]

Khí hậu

 

Biểu đồ khí hậu của Thổ Nhĩ Kỳ[124]

Các khu vực duyên hải của Thổ Nhĩ Kỳ giáp với biển Aegea và Địa Trung Hải có khí hậu Địa Trung Hải ôn hòa, với ngày hè nóng khô và ngày đông mát ẩm.[124] Các khu vực duyên hải giáp với biển Đen có khí hậu đại dương ôn hòa với ngày hè ấm ẩm và ngày ướp đông ẩm.[124] Duyên hải biển Đen của Thổ Nhĩ Kỳ nhận lượng giáng thủy lớn số 1 và là khu vực duy nhất trong nước nhận được lượng giáng thủy cao suốt năm.[124] Phần phía đông của khu vực duyên hải này nhận được lượng giáng thủy thường niên là 2.200 milimét (87 in), cao nhất toàn quốc.[124]

Các khu vực duyên hải giáp với biển Marmara có khí hậu chuyển tiếp giữa khí hậu Địa Trung Hải ôn hòa và khí hậu đại dương ôn hòa, với ngày hè từ ấm đến nóng và tương đối khô cùng mùa mưa từ mát đến lạnh và ẩm.[124] Tuyết rơi tại những khu vực duyên hải của biển Marmara và biển Đen hầu như toàn bộ ngày đông, tuy nhiên thường tan trong một vài ngày.[124] Tuy nhiên, tuyết hiếm khi rơi tại những khu vực duyên hải giáp với biển Aegea và rất hiếm tại những khu vực duyên hải giáp với Địa Trung Hải.[124]

Các ngọn núi gần bờ biển ngăn những ảnh hưởng Địa Trung Hải mở rộng đến nội lục, khiến trung bộ cao nguyên Anatolia có khí hậu lục địa với từng mùa tương phản mạnh.[124] Mùa đông tại phần phía đông của cao nguyên đặc biệt quan trọng khắc nghiệt.[124] Nhiệt độ −30 đến −40 °C (−22 đến −40 °F) hoàn toàn có thể xuất hiện tại miền đông Anatolia.[124] Tại phía tây, nhiệt độ trung bình ngày đông dưới 1 °C (34 °F).[124] Mùa hè nóng và khô, với nhiệt độ thường trên 30 °C (86 °F) vào ban ngày.[124] Lượng giáng thủy trung bình năm là khoảng chừng 400 mm, thay đổi theo độ cao. Các khu vực khô nhất là đồng bằng Konya và đồng bằng Malatya, tại đó lượng mưa thường niên thường dưới 300 mm (12 in). Tháng 5 thường là tháng mưa nhiều nhất, còn tháng 7 và tháng 8 là hàng tháng khô nhất.[124]

 

Ankara

Kırklareli

Edirne

Tekirdağ

Çanakkale

Balıkesir

Bursa

Yalova

İstanbul

Kocaeli

Sakarya

Düzce

Zonguldak

Bolu

Bilecik

Eskişehir

Kütahya

Manisa

İzmir

Aydın

Muğla

Denizli

Burdur

Uşak

Afyon

Isparta

Antalya

Konya

Mersin

Karaman

Aksaray

Kırşehir

Kırıkkale

Çankırı

Karabük

Bartın

Kastamonu

Sinop

Çorum

Yozgat

Nevşehir

Niğde

Adana

Hatay

Osmaniye

K. Maraş

Kayseri

Sivas

Tokat

Amasya

Samsun

Ordu

Giresun

Erzincan

Malatya

Gaziantep

Kilis

Şanlıurfa

Adıyaman

Gümüşhane

Trabzon

Rize

Bayburt

Erzurum

Artvin

Ardahan

Kars

Ağrı

Iğdır

Tunceli

Elâzığ

Diyarbakır

Mardin

Batman

Siirt

Şırnak

Bitlis

Bingöl

Muş

Van

Hakkâri

Thổ Nhĩ Kỳ được phân thành 81 cty hành chính cấp tỉnh (il). Mỗi tỉnh lại được phân thành những cty hành chính cấp huyện (ilçe). Tỉnh thường được đặt cùng tên với thành phố thủ phủ của tỉnh đó. Một số tỉnh được công nhận là thành phố tự trị (büyükşehir belediyeleri) như Istanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Konya, Adana.

Thủ đô Thổ Nhĩ Kỳ là Ankara, nhưng thủ đô lịch sử là İstanbul vẫn là một TT văn hoá, kinh tế tài chính và tài chính quan trọng của giang sơn. Các thành phố quan trọng khác gồm İzmir, Bursa, Adana, Trabzon, Malatya, Gaziantep, Erzurum, Kayseri, Kocaeli, Konya, Mersin, Eskişehir, Diyarbakır, Antalya và Samsun. Ước tính 68% dân số Thổ Nhĩ Kỳ sống tại những vùng thành thị.[125]

 

Quang cảnh khu vực marketing thương mại Levent tại Istanbul, thành phố lớn số 1 và TT kinh tế tài chính số 1 toàn quốc.[126]

Thổ Nhĩ Kỳ có GDP PPP lớn thứ 13 trên toàn thế giới (2022)[127] và GDP danh nghĩa lớn thứ 18 toàn thế giới (2022).[128] Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những thành viên sáng lập của OECD và G-20.[85][91]

Liên minh thuế quan EU-Thổ Nhĩ Kỳ từ thời điểm năm 1995 dẫn đến tự do hóa sâu rộng về những mức thuế, và tạo thành một trong những trụ cột quan trọng nhất trong chủ trương ngoại thương của Thổ Nhĩ Kỳ.[129] Kim ngạch xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ đạt $143,5 tỷ vào năm 2011 và đạt $163 tỷ vào thời gian năm 2012 (những đối tác chiến lược xuất khẩu chính vào thời gian năm 2012: Đức 8,6%, Iraq 7,1%, Iran 6,5%, Anh Quốc 5,7%, CTVQARTN 5,4%). Nhập khẩu vào thời gian năm 2012 là $229 tỷ (những đối tác chiến lược nhập khẩu chính vào thời gian năm 2012: Nga 11,3%, Đức 9%, Trung Quốc 9%, Hoa Kỳ 6%, Ý 5,6%).[14]

Thổ Nhĩ Kỳ có một ngành công nghiệp xe hơi lớn, sản xuất trên một triệu xe xe hơi vào thời gian năm 2012, được xếp hạng là nhà sản xuất lớn thứ 16 trên toàn thế giới.[130] Xuất khẩu đóng tàu của Thổ Nhĩ Kỳ trị giá US$1,2 tỷ vào năm 2011,[131] những thị trường xuất khẩu đó đó là Malta, Quần hòn đảo Marshall, Panama và Hoa Kỳ. Các xưởng đóng tàu của Thổ Nhĩ Kỳ có 15 ụ nổi trong những kích cỡ rất khác nhau và một ụ cạn.[131] Tuzla, Yalova, và İzmit tăng trưởng thành những TT đóng tàu năng động.[132]

Các nghành chủ chốt khác của kinh tế tài chính Thổ Nhĩ Kỳ là ngân hàng nhà nước, xây dựng, thiết bị gia dụng, thiết bị điện tử, những thành phầm lọc hóa dầu, thực phẩm, khai mỏ, gang thép, và sản xuất máy. Năm 2010, nghành nông nghiệp góp phần 9% vào GDP, trong lúc nghành công nghiệp góp phần 26% và nghành dịch vụ góp phần 65%.[14] Tuy nhiên, một phần tư việc làm thuộc nghành nông nghiệp.[133] Tỷ lệ việc làm thuộc phái nữ tại Thổ Nhĩ Kỳ là 30% vào thời gian năm 2012,[134] mức thấp nhất trong OECD.[135]

Đầu tư trực tiếp quốc tế (FDI) đạt $8,3 tỷ vào thời gian năm 2012.[136] Năm 2012, Fitch Group nâng hạng mức tin tưởng góp vốn đầu tư của Thổ Nhĩ Kỳ sau 18 năm;[137] tiếp đến là Moody’s nâng hạng vào tháng 5 năm trước đó đó.[138][139]

Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ tăng trưởng nhanh gọn trong hai thập niên trở lại đây, và tạo thành một bộ phận quan trọng của kinh tế tài chính. Năm 2013, 37,8 triệu hành khách ngoại quốc đến Thổ Nhĩ Kỳ, biến vương quốc này thành khu vực du lịch quốc tế phổ cập thứ sáu trên toàn thế giới.[140] Năm 2012, 15% lượng hành khách tới từ Đức, 11% tới từ Nga, 8% tới từ Anh Quốc, 5% tới từ Bulgaria.[141]

Đầu thế kỷ XXI, lạm phát cao kinh niên được đưa vào trấn áp; điều này dẫn đến phát hành cty tiền tệ mới là lira mới Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2005, để củng cố thành tựu của cải cách kinh tế tài chính và xóa những vết tích của một nền kinh tế thị trường tài chính tạm bợ.[142] Năm 2009, lira mới Thổ Nhĩ Kỳ được thay tên lại thành lira Thổ Nhĩ Kỳ, với việc phát hành giấy bạc và đồng xu mới. Như một kết quả những cải cách kinh tế tài chính tiếp nối, lạm phát hạ xuống 8% vào năm 2005, và tỷ suất thất nghiệp là 10%.[143]

Lịch sử

Trong sáu thập niên đầu của nền cộng hòa, từ 1923 đến 1983, Thổ Nhĩ Kỳ về đại thể tuân theo một cách tiếp cận gần như thể TW tập quyền với chính phủ nước nhà lập kế hoạch nghiêm ngặt về ngân sách và những hạn chế do chính phủ nước nhà áp đặt về ngoại thương, dòng ngoại tệ, góp vốn đầu tư trực tiếp quốc tế và khu vực tư nhân tham gia vào những nghành nhất định. Tuy nhiên, đến năm 1983, Thủ tướng Turgut Özal khởi xướng một loạt cải cách nhằm mục đích quy đổi kinh tế tài chính vương quốc từ một khối mạng lưới hệ thống tập quyền và cách ly sang quy mô tư nhân nhiều hơn nữa, nhờ vào thị trường.[72]

Các cải cách kết phù thích hợp với lượng vốn vay quốc tế trước đó chưa từng có thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tài chính nhanh gọn; tuy nhiên sự tăng trưởng này gián đoạn do những suy thoái và khủng hoảng và khủng hoảng rủi ro không mong muốn cục bộ tài chính vào năm 1994, 1999,[144] và 2001;[145] kết quả là tăng trưởng GDP trung bình 4% mỗi năm từ 1981 đến 2003.[146] Thiếu những cải cách tài chính tương hỗ update, kết phù thích hợp với thiếu vắng tài chính nghành công lớn và ngày càng tăng cùng tham nhũng phổ cập, dẫn đến lạm phát cao, một nghành ngân hàng nhà nước yếu kém và ngày càng tăng tạm bợ kinh tế tài chính vĩ mô.[147] Kể từ khủng hoảng rủi ro không mong muốn cục bộ kinh tế tài chính năm 2001 và những cải cách do Bộ trưởng Tài chính đương thời Kemal Derviş khởi xướng, lạm phát hạ xuống một số trong những lượng, niềm tin của những nhà góp vốn đầu tư và góp vốn đầu tư quốc tế tăng mạnh, và tỷ suất thất nghiệp hạ xuống.[143]

Thổ Nhĩ Kỳ từng bước Open thị trường của tớ thông qua những cải cách kinh tế tài chính bằng phương pháp giảm trấn áp của chính phủ nước nhà trong ngoại thương và góp vốn đầu tư và tư nhân hóa những ngành thuộc về công, và tự do hóa nhiều nghành để tư nhân và quốc tế tham gia tiếp tục nằm trong tranh luận chính trị.[148] Tỷ lệ nợ công so với GDP đạt đỉnh là 75,9% trong suy thoái và khủng hoảng vào năm 2001, hạ xuống còn 26,9% vào năm trước đó đó.[149]

Tăng trưởng GDP thực từ 2002 đến 2007 trung bình đạt 6,8% mỗi năm,[150] biến Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một trong những nền kinh tế thị trường tài chính tăng trưởng nhanh nhất có thể trên toàn thế giới trong quy trình đó. Tuy nhiên, tăng trưởng giảm còn 1% vào năm 2008, và đến năm 2009 thì kinh tế tài chính Thổ Nhĩ Kỳ chịu tác động của khủng hoảng rủi ro không mong muốn cục bộ tài chính toàn thế giới, với GDP suy giảm 5%. Kinh tế được ước tính lại tăng trưởng 8% vào năm 2010.[14] Theo tài liệu của Eurostat, GDP/người của Thổ Nhĩ Kỳ kiểm soát và điều chỉnh theo tiêu chuẩn sức tiêu thụ đạt 52% trung bình EU vào năm 2011.[151]

Cơ sở hạ tầng

Năm 2013, Thổ Nhĩ Kỳ có 98 cảng hàng không quốc tế,[152] trong số đó có 22 cảng hàng không quốc tế quốc tế.[153] Tính đến năm 2014, trường bay Istanbul Atatürk là trường bay sinh động thứ 13 trên toàn thế giới, phục vụ trên 31 triệu hành khách từ thời điểm tháng 1 đến tháng 7 năm 2014.[154] Turkish Airlines là hãng hàng không vương quốc của Thổ Nhĩ Kỳ từ thời điểm năm 1933, được Skytrax chọn là hãng hàng không tốt nhất châu Âu trong bốn năm liên tục 2011, 2012, 2013 và 2014.[155][156]

Năm 2014, khối mạng lưới hệ thống lối đi bộ của Thổ Nhĩ Kỳ dài 65.623 kilômét (40.776 mi).[157] Tổng chiều dài khối mạng lưới hệ thống đường tàu là 10.991 km vào năm 2008, gồm có 2.133 km đường tàu điện khí hóa và 457 km đường tàu cao tốc.[158][159]

Năm 2008, Thổ Nhĩ Kỳ có 7.555 kilômét (4.694 mi) đường ống dẫn khí đốt tự nhiên và 3.636 kilômét (2.259 mi) đường ống dầu qua lãnh thổ.[158] Đường ống Baku-Tbilisi-Ceyhan là đường ống dầu dài thứ hai trên toàn thế giới.[160] Dòng chảy Xanh Lam dẫn khí đốt tự nhiên từ Nga đến Thổ Nhĩ Kỳ, hiệu suất của đường ống được cho phép Thỏ Nhĩ Kỳ bán lại khí đốt của Nga sang châu Âu.[161]

Năm 2013, mức tiêu thụ nguồn tích điện của Thổ Nhĩ Kỳ là 240 nghìn tỉ kwh.[162] Do Thổ Nhĩ Kỳ nhập khẩu 7% nguồn nguồn tích điện vào năm trước đó đó, chính phủ nước nhà quyết định hành động góp vốn đầu tư cho nguồn tích điện nguyên tử để giảm lượng nhập khẩu.[162] Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng trực tiếp và có khả năng cao thứ năm về địa nhiệt trên toàn thế giới.[163]

Dân số lịch sửNămSố dân±% năm1927 13.554.000—    1930 14.440.000+2.13%1940 17.728.000+2.07%1950 20.807.000+1.61%1960 27.506.000+2.83%1970 35.321.000+2.53%1980 44.439.000+2.32%1990 55.120.000+2.18%2000 64.252.000+1.54%2010 73.003.000+1.29%2022 79.815.000+1.28%Nguồn: Turkstat[164]

Dựa theo khối mạng lưới hệ thống ghi chép dân số dựa theo địa chỉ của Thổ Nhĩ Kỳ, dân số toàn quốc là 74,7 triệu vào năm 2011,[165] gần ba phần tư trong số đó cư trú tại thành thị. Theo ước tính năm 2011, dân số tăng trưởng 1,35%/năm. Thổ Nhĩ Kỳ có tỷ suất dân số trung bình là 97 người/km². Năm 2009, người trong nhóm tuổi 15-64 cấu thành 67,4% tổng dân số; nhóm tuổi 0-14 chiếm 25,3%; trong lúc nhóm tuổi từ 65 trở lên chiếm 7,3%.[166] Năm 1927, khi khảo sát nhân khẩu chính thức thứ nhất được tiến hành tại nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, dân số là 13,6 triệu.[167] Thành phố lớn số 1 tại Thổ Nhĩ Kỳ là Istanbul, này cũng là thành phố lớn số 1 châu Âu xét theo dân số, và là thành phố lớn thứ ba tại châu Âu theo kích thước.[168][169]

Điều 66 của Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ định nghĩa một người Thổ Nhĩ Kỳ là “bất kỳ ai rằng buộc với vương quốc Thổ Nhĩ Kỳ thông qua quan hệ công dân”; do đó về pháp lý thì thuật ngữ người Thổ Nhĩ Kỳ là một công dân Thổ Nhĩ Kỳ, khác lạ với định nghĩa dân tộc bản địa.[170] Đa số dân cư Thổ Nhĩ Kỳ thuộc dân tộc bản địa Thổ Nhĩ Kỳ, họ được ước tính chiếm 70-75% dân số.[14] Không có tài liệu uy tín về thành phần dân tộc bản địa do khảo sát nhân khẩu tại Thổ Nhĩ Kỳ không gồm có số liệu về dân tộc bản địa.[171] Ba nhóm thiểu số được chính thức công nhận theo Hiệp ước Lausanne là người Armenia, người Hy Lạp và người Do Thái. Các dân tộc bản địa khác gồm có người Albania, người Ả Rập, người Azeri, người Bosnia, người Circassia, người Gruzia, người Laz, người Ba Tư, người Pomak (Bulgaria), và người Di-gan.[172][173] Người Kurd là một dân tộc bản địa riêng không liên quan gì đến nhau, triệu tập hầu hết tại những tỉnh đông nam của Thổ Nhĩ Kỳ, họ là nhóm thiểu số lớn số 1 và chiếm khoảng chừng 18% dân số toàn quốc.[14] Các nhóm thiểu số khác ngoài người Kurd được cho là chiếm 7-12% dân số.[14] Các dân tộc bản địa thiểu số ngoài ba dân tộc bản địa được công nhận chính thức như kể trên không còn bất kỳ quyền lợi thiểu số nào. Bản thân thuật ngữ “thiểu số” vẫn là một yếu tố nhạy cảm tại Thổ Nhĩ Kỳ, trong lúc chính phủ nước nhà Thổ Nhĩ Kỳ thường xuyên bị chỉ trích vì cách họ đối đãi với những hiệp hội thiểu số.[174] Mặc dù những dân tộc bản địa thiểu số không được công nhận, tuy nhiên nhà nước vận hành Công ty Phát thanh và Truyền hình Thổ Nhĩ Kỳ, phát sóng những chương trình truyền hình và phát thanh bằng những ngôn từ thiểu số.[175][176]

2,5% dân số là những di dân quốc tế[177] và Thổ Nhĩ Kỳ chấp thuận đồng ý trên một triệu người tị nạn Syria từ khi Nội chiến Syria khởi đầu.[178]

Ngôn ngữ chính thức của Thổ Nhĩ Kỳ là tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, đấy là ngôn từ mẹ đẻ của khoảng chừng 85% dân số. Khoảng 12% dân số nói tiếng Kurd như tiếng mẹ đẻ. Tiếng Ả Rập và tiếng Zaza là những ngôn từ mẹ đẻ của mỗi hơn 1% dân số, và một vài ngôn từ khác là ngôn từ mẹ đẻ của những bộ phận dân cư nhỏ hơn.[16]

Tôn giáo

 

Thánh đường Sultan Ahmed tại Istanbul.

Tôn giáo ở Thổ Nhĩ Kỳ (2022)[180]

  Hồi giáo Sunni (83.5%)

  Hồi giáo Shia
(Alevis, Ja’faris, Alawites) (13.5%)

  Phi hồi giáo (1%)

  Vô thần (1%)

  Do Thái giáo (0.5%)

  Khác (0.3%)

  Công giáo Roma (0.2%)

Thổ Nhĩ Kỳ là một quốc quyền lực tối cao tục không còn quốc giáo chính thức; Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ quy định về tự do tôn giáo và lương tâm.[181][182] Vị thế của tôn giáo đã là một yếu tố tranh luận trong nhiều năm Tính từ lúc lúc những chính đảng Hồi giáo hình thành.[183] Trong nhiều thập niên, việc mặc hijab bị cấm chỉ trong trường học và Tòa nhà quốc hội nước nhà do nó được trao định là một hình tượng của Hồi giáo chính trị. Tuy nhiên, lệnh cấm bị bãi bỏ khỏi những ĐH vào năm 2011, và khỏi những Tòa nhà quốc hội nước nhà vào năm trước đó đó,[184] và khỏi những trường phổ thông vào năm 2014.[185]

Hồi giáo là tôn giáo chiếm ưu thế tại Thổ Nhĩ Kỳ với 99,8% dân cư Đk là tín đồ Hồi giáo.[14][186] trong lúc một số trong những nguồn đưa ra một ước tính thấp hơn là 96,4%,[173] trong số đó giáo phái phổ cập nhất là phái Hanafi của Hồi giáo Sunni. Quyền lực tôn giáo Hồi giáo tối cao thuộc về Chủ tịch sự vụ tôn giáo (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Diyanet İşleri Başkanlığı); phụ trách quản trị và vận hành hoạt động và sinh hoạt giải trí của khoảng chừng 80.000 thánh đường có Đk trên toàn quốc và sử dụng những imam địa phương và cấp tỉnh.[187] Các nguồn hàn lâm đề xuất kiến nghị số tín đồ phái Alevi hoàn toàn có thể là từ 15 đến 20 triệu,[188][189] và theo tạp chí Aksiyon thì số lượng tín đồ phái Imamiyyah (gồm có Alevi) thuộc Hồi giáo Shia là 3 triệu (4,2%).[190] Thổ Nhĩ Kỳ cũng luôn có thể có một số trong những tín đồ phái Sufi của Hồi giáo.[191] Khoảng 2% dân cư Thổ Nhĩ Kỳ là người Hồi giáo phi giáo phái.[192]

Tỷ lệ dân cư phi Hồi giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ giảm từ 19% vào năm 1914 xuống 2,5% vào năm 1927,[193] do những sự kiện có tác động đáng kể tới cấu trúc nhân khẩu vương quốc, như diệt chủng người Armenia, trao đổi dân cư giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ,[194] và sự di cư của những người dân phi Hồi giáo ra ngoại quốc vốn thực sự khởi nguồn vào thời gian cuối thế kỷ XIX và tăng tốc vào một trong những phần tư đầu của thế kỷ XX, nhất là trong Chiến tranh toàn thế giới thứ nhất và sau Chiến tranh Thổ Nhĩ Kỳ giành độc lập.[195] Hiện nay có hơn 120.000 người là tín đồ của những giáo phái Cơ Đốc giáo rất khác nhau, chiếm dưới 0,2% dân cư Thổ Nhĩ Kỳ,[196] trong số đó ước tính có 80.000 tín đồ Chính thống giáo Cổ Đông phương,[197] 35.000 tín đồ Công giáo La Mã,[198] 18.000 người Hy Lạp Antioch,[199] 5.000 tín đồ Chính thống giáo Hy Lạp[197] và lượng nhỏ tín đồ Tin Lành.[200] Giáo hội Chính thống giáo Đông phương có trụ thường trực Istanbul từ thế kỷ IV.[201][202] Thổ Nhĩ Kỳ có 26.000 dân cư là người Do Thái, đại hầu hết họ thuộc nhánh Sephardi.[203]

Giáo dục đào tạo và giảng dạy

 

Đại học Istanbul được xây dựng vào năm 1453 với vị thế một Darülfünûn. Vào ngày một tháng 8 năm 1933, thế chế được tái tổ chức triển khai và trở thành ĐH thứ nhất của Thổ Nhĩ Kỳ.[204]

Bộ Giáo dục đào tạo và giảng dạy Quốc dân phụ trách về giáo dục tiền ĐH.[205] Giáo dục đào tạo và giảng dạy phổ thông là bắt buộc và kéo dãn trong 12 năm: bốn năm cho từng cấp tiểu học, sơ trung và cao trung.[206] Có dưới một nửa người Thổ Nhĩ Kỳ trong độ tuổi 25-34 hoàn thành xong một bậc trung học, so với tỷ suất trung bình trên 80% của OECD.[207] Giáo dục đào tạo và giảng dạy cơ bản tại Thổ Nhĩ Kỳ được trao định là tụt hậu so với những vương quốc OECD khác, với khác lạ đáng kể.[208] Khả năng tiếp cận trường học rất chất lượng phụ thuộc nhiều vào thành tích trong những kỳ thi nhập học cấp sơ trung, do vậy một số trong những học viên khởi đầu tham gia những lớp học gia sư từ khi 10 tuổi.[208] Tỷ lệ người trưởng thành biết chữ vào năm 2011 là 94,1%; 97,9% riêng với phái mạnh và 90,3% riêng với phái nữ.[209]

Đến năm 2011, Thổ Nhĩ Kỳ có 166 ĐH.[210] Nhập học giáo dục bậc ĐH tùy từng kết quả khảo thí tuyển chọn ÖSS. Năm 2008, hạn ngạch tiếp nhận sinh viên là 600.000, trong lúc có một.700.000 tham tham gia cuộc thi ÖSS vào trong năm 2007.[211] Ngoại trừ khoa giáo dục mở tại Đại học Anadolu, nhập học được quy định theo khảo thí ÖSS vương quốc, sau khi thi những học viên tốt nghiệp cao trung được phân vào những ĐH theo thành tích của tớ.[212] Theo Xếp hạng ĐH toàn thế giới thời gian năm 2012-2013 của Times Higher Education, ĐH đứng đầu tại Thổ Nhĩ Kỳ là Đại học Kỹ thuật Trung Đông, tiếp theo là Đại học Bilkent và Đại học Koç, Đại học Kỹ thuật Istanbul và Đại học Boğaziçi.[213]

Văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ rất phong phú, là một sự trộn lẫn của những yếu tố rất khác nhau tới từ văn hóa truyền thống và truyền thống cuội nguồn Thổ Oğuz, Anatolia, Ottoman (tiếp nối văn hóa truyền thống Hy-La và Hồi giáo) và phương Tây- khởi đầu khi Ottoman Tây hóa và vẫn tiếp tục cho tới nay. Nguồn gốc của yếu tố trộn lẫn này khởi đầu khi dân tộc bản địa và văn hóa truyền thống Thổ tiếp xúc với văn hóa truyền thống của những dân tộc bản địa cư trú trên hành trình dài mà người ta di cư từ Trung Á về phía tây.[214][215] Văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ là một thành phầm của những nỗ lực thiết kế một vương quốc phương Tây “tân tiến”, trong lúc duy trì tôn giáo truyền thống cuội nguồn và những giá trị lịch sử.[214]

Nghệ thuật

 

Kaplumbağa Terbiyecisi (người huấn luyện rùa) của Osman Hamdi Bey.

Hội họa Thổ Nhĩ Kỳ theo ý niệm phương Tây tăng trưởng tích cực bắt nguồn từ thời gian giữa thế kỷ XIX. Các bài học kinh nghiệm tay nghề hội họa thứ nhất được đưa vào trong chương trình của thể chế mà nay là Đại học Kỹ thuật Istanbul vào năm 1793, hầu hết cho những mục tiêu kỹ thuật.[216] Đến thời gian cuối thế kỷ XIX, hình tượng nhân vật trong ý niệm phương Tây được xác lập trong hội họa Thổ Nhĩ Kỳ, nhất là với Osman Hamdi Bey. Nằm trong những Xu thế đương thời, chủ nghĩa ấn tượng xuất hiện tiếp theo đó với Halil Paşa. Các họa sỹ Thổ Nhĩ Kỳ trẻ tuổi được cử đến châu Âu vào năm 1926 và được truyền cảm hứng từ những Xu thế đương thời như dã thú, lập thể và thậm chí còn là biểu lộ. “Nhóm D” gồm những họa sỹ mà đứng đầu là Abidin Dino, Cemal Tollu, Fikret Mualla, Fahrünnisa Zeid, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Adnan Çoker và Burhan Doğançay trình làng một số trong những Xu thế đã tồn tại bên phương Tây trong hơn ba thập niên. Các trào lưu quan trọng khác trong hội họa Thổ Nhĩ Kỳ là “Yeniler Grubu” vào thời điểm cuối thập niên 1930; “On’lar Grubu” trong thập niên 1940; “Yeni Dal Grubu” trong thập niên 1950; “Siyah Kalem Grubu” trong thập niên 1960.[217]

Sự tương tác giữa Ottoman và toàn thế giới Hồi giáo cùng châu Âu góp thêm phần vào sự trộn lẫn những truyền thống cuội nguồn Thổ, Hồi giáo, và châu Âu trong âm nhạc và văn học Thổ Nhĩ Kỳ lúc bấy giờ.[218] Văn học Thổ Nhĩ Kỳ chịu tác động mạnh từ văn học Ba Tư và Ả Rập trong hầu hết thời kỳ Ottoman. Các cải cách Tanzimat đưa tới những thể loại của văn học phương Tây mà người Thổ không được nghe biết trước đó, hầu hết là tiểu thuyết và truyện ngắn. Nhiều tác gia trong thời kỳ Tanzimat đồng thời viết trong vài thể loại: như nhà thơ Nâmık Kemal cũng sáng tác tiểu thuyết trọng yếu mang tên İntibâh vào năm 1876. Hầu hết căn nguyên của văn học Thổ Nhĩ Kỳ tân tiến được hình thành từ thời điểm năm 1896 đến năm 1923. Về đại thể, có ba trào lưu văn học hầu hết trong thời kỳ này: Phong trào Edebiyyât-ı Cedîde (tân văn); Fecr-i Âtî (bình minh tương lai); và Millî Edebiyyât (quốc văn). Bước đi cấp tiến thứ nhất về cải cách trong thi đàn Thổ Nhĩ Kỳ là của Nâzım Hikmet, ông đưa vào phong thái thơ tự do. Cuộc cách mạng khác trong thi đàn Thổ Nhĩ Kỳ đến vào lúc chừng năm 1941 cùng với Phong trào Garip. Tiểu thuyết gia người Thổ Nhĩ Kỳ Orhan Pamuk nhận giải Nobel Văn học năm 2006.[219]

Thổ Nhĩ Kỳ có văn hóa truyền thống vũ điệu dân gian phong phú. Hora được màn biểu diễn tại Đông Thrace; Zeybek tại khu vực Aegea, Nam Marmara và Đông-Trung Anatolia; Teke tại khu vực Tây Địa Trung Hải; Kaşık Oyunları và Karşılama tại Tây-Trung Anatolia, Tây Hắc Hải, Nam Marmara và Đông Địa Trung Hải; Horon tại khu vực Trung và Đông Hắc Hải; Halay tại Đông Anatolia và Trung Anatolia; và Bar cùng Lezginka tại Đông Bắc Anatolia.[220]

Kiến trúc

 

 

Bưu điện Lớn (1905-1909) tại Istanbul và trụ sở thứ nhất của Ngân hàng Ziraat (1925-1929) tại Ankara nằm trong số bộ sưu tập về kiến trúc tân cổ xưa Thổ Nhĩ Kỳ vào thời điểm đầu thế kỷ XX.

Kiến trúc của người Thổ Seljuk phối hợp những yếu tố và điểm lưu ý của kiến trúc Thổ Trung Á với kiến trúc Ba Tư, Ả Rập, Armenia, và Byzantine. Chuyển biến từ kiến trúc Seljuk sang kiến trúc Ottoman dễ nhận thấy nhất là tại Bursa, đấy là kinh đô của Ottoman từ thời điểm năm 1335 đến năm 1413. Sau khi Ottoman chinh phục Constantinopolis (Istanbul) vào năm 1453, kiến trúc Ottoman chịu ràng buộc đáng Tính từ lúc kiến trúc Byzantine. Cung điện Topkapı tại Istanbul là một trong bộ sưu tập nổi tiếng nhất về kiến trúc Ottoman cổ xưa và là dinh thự chính của những Sultan trong mức chừng 400 năm.[221] Mimar Sinan là kiến trúc sư tối quan trọng của thời kỳ cổ xưa trong lịch sử kiến trúc Ottoman. Ông là kiến trúc sư trưởng của tối thiểu 374 tòa nhà được xây tại nhiều tỉnh của Đế quốc trong thế kỷ XVI.[222]

Kể từ thế kỷ XVIII, kiến trúc Thổ Nhĩ Kỳ chịu ràng buộc ngày càng tăng từ những phong thái châu Âu, và điều này còn có nhận thấy rõ ràng trong những tòa nhà thời kỳ Tanzimat của Istanbul như những hoàng cung Dolmabahçe, Çırağan, Feriye, Beylerbeyi, Küçüksu, Ihlamur và Yıldız.[223] Các nhà bên bờ biển (yalı) tại eo biển Bosphorus cũng phản ánh trộn lẫn Một trong những phong thái Ottoman cổ xưa và châu Âu trong thời kỳ đó. Phong trào kiến trúc vương quốc thứ nhất vào thời điểm đầu thế kỷ XX tìm cách tạo một kiến trúc mới, nhờ vào những motif từ kiến trúc Seljuk và Ottoman. Phong trào cũng khá được gán cho tên Tân cổ xưa Thổ Nhĩ Kỳ hay Phục hưng kiến trúc vương quốc.[224] Các kiến trúc sư số 1 trong trào lưu này là Vedat Tek, Mimar Kemaleddin Bey, Arif Hikmet Koyunoğlu và Giulio Mongeri.[225] Các tòa nhà nổi trội từ thời kỳ này là Bưu điện Lớn tại Istanbul (1905-1909), Chung cư Tayyare (1919-1922),[226] hay trụ sở thứ nhất của Türkiye İş Bankası tại Ankara (1926-1929),[227] Bebek Mosque,[228]

Thể thao

 

Thổ Nhĩ Kỳ giành huy chương bạc tại Giải vô địch bóng rổ toàn thế giới năm 2010.

Môn thể thao phổ cập nhất tại Thổ Nhĩ Kỳ là bóng đá.[229] Câu lạc bộ Galatasaray giành thắng lợi tại UEFA Cup và UEFA Super Cup năm 2000.[230] Đội tuyển bóng đá vương quốc Thổ Nhĩ Kỳ xếp thứ ba và giành huy chương đồng tại Giải vô địch bóng đá toàn thế giới 2002 và tại Cúp Liên đoàn những lục địa 2003; trong lúc cũng vào đến bán kết tại Giải vô địch bóng đá châu Âu 2008.[231]

Các môn thể thao chủ lưu khác ví như bóng rổ và bóng chuyền cũng phổ cập tại Thổ Nhĩ Kỳ. Đội tuyển bóng rổ nam vương quốc Thổ Nhĩ Kỳ xếp thứ nhì và giành huy chương bạc tại Giải vô địch bóng rổ toàn thế giới 2010 và tại Giải bóng rổ châu Âu 2001, cả hai giải đều được tổ chức triển khai tại Thổ Nhĩ Kỳ. Câu lạc bộ bóng rổ Anadolu Efes S.K. vô địch tại Giải Korać 1995-1996, xếp thứ nhì tại Cúp Saporta 1992-93, xếp thứ ba tại Euroleague và Suproleague 2000-2001.[232][233]

Đội tuyển bóng chuyền nữ vương quốc Thổ Nhĩ Kỳ giành huy chương bạc tại Giải vô địch châu Âu 2003, giành huy chương đồng tại Giải vô địch châu Âu 2011 và 2012 FIVB World Grand Prix. Họ cũng giành huy chương vàng (2005), huy chương bạc (1987, 1991, 1997, 2001, 2009, 2013) và huy chương đồng (1993) tại Đại hội Thể thao Địa Trung Hải.[234]

Môn thể thao truyền thống cuội nguồn vương quốc của Thổ Nhĩ Kỳ là yağlı güreş (đấu vật ngâm dầu) từ thời kỳ Ottoman.[235] Thành phố Edirne tổ chức triển khai tranh tài vật ngâm dầu thường niên Kırkpınar Tính từ lúc năm 1361.[236] Các thể thức đấu vật quốc tế do FILA quản trị và vận hành như đấu vật tự do và đấu vật cổ xưa cũng phổ cập, những đô vật người Thổ Nhĩ Kỳ giành được nhiều thương hiệu ở tầm châu Âu, toàn thế giới, và Thế vận hội cả ở nội dung thành viên và đội tuyển vương quốc.[237]

Ẩm thực

 

Cà phê Thổ Nhĩ Kỳ và kẹo mềm Thổ Nhĩ Kỳ. Cà phê Thổ Nhĩ Kỳ được UNESCO đưa vào list di sản văn hóa truyền thống phi vật thể.[238][239]

Ẩm thực Thổ Nhĩ Kỳ được cho là một trong những nền ẩm thực nổi tiếng nhất trên toàn thế giới, sự phổ cập của nó phần lớn là vì ảnh hưởng văn hóa truyền thống của Ottoman và một phần là nhờ ngành du lịch có quy mô lớn của Thổ Nhĩ Kỳ. Ẩm thực Thổ Nhĩ Kỳ phần lớn là di sản của ẩm thực Ottoman – một sự hợp nhất và chắt lọc những nền ẩm thực Trung Á, Kavkaz, Trung Đông, Địa Trung Hải và Balkan.[240]

Vị trí địa lý nằm trong tâm phương Đông và Địa Trung Hải tương hỗ cho những người dân Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn trấn áp những tuyến phố mậu dịch lớn, và có một môi trưởng lý tưởng cho thực vật và động vật hoang dã tăng trưởng. Ẩm thực Thổ Nhĩ Kỳ được thiết lập từ nửa thập niên 1400, lúc khởi đầu Ottoman. Salad sữa chua, cá ngâm dầu ô liu, và nhiều chủng loại rau nhồi và bao trở thành những thành phầm hầu hết của Thổ Nhĩ Kỳ. Đế quốc ở đầu cuối trải rộng từ Áo đến Bắc Phi, sử dụng những đạo lộ và thủy lộ của tớ để nhập khẩu những nguyên vật tư ngoại lai từ khắp nơi trên toàn thế giới. Đến cuối thập niên 1500, triều đình Ottoman có trên 1.400 đầu nhà bếp nội trú và thông qua những luật quy định tính tươi nguyên của thực phẩm. Từ khi Đế quốc sụp đổ trong Chiến tranh toàn thế giới thứ nhất và nước Cộng hòa Thổ Nhì Kỳ được xây dựng, những thực phẩm ngoại quốc như xốt hollandaise Pháp và thực phẩm ăn nhanh phương Tây trở thành món ăn thường nhật của người Thổ Nhĩ Kỳ.[241]

Truyền thông

Hàng trăm kênh truyền hình, hàng nghìn đài phát thanh địa phương và vương quốc, cùng báo chí, một ngành điện ảnh phong phú và sinh lợi, tăng trưởng nhanh gọn của internet băng thông rộng tạo một ngành truyền thông sôi động tại Thổ Nhĩ Kỳ.[242] Năm 2003, tổng số có 257 đài truyền hình và 1.100 đài phát thanh được cấp phép hoạt động và sinh hoạt giải trí, và những đài khác hoạt động và sinh hoạt giải trí mà không được cấp phép. Trong số những đài được cấp phép, có 16 đài truyền hình và 36 đài phát thanh tiếp cận người theo dõi toàn quốc.[243] Đa số người theo dõi được phân loại giữa đài công cộng TRT và những kênh kiểu mạng lưới như Kanal D, Show TV, ATV và Star TV. Truyền thông tiếp thị có độ xâm nhập rất cao do những khối mạng lưới hệ thống chảo vệ tinh và cáp hiện hữu rộng tự do.[243] Hội đồng Tối cao Phát thanh và Truyền hình là một thể chế của chính phủ nước nhà có trách nhiệm quản trị và vận hành truyền thông tiếp thị.[243] Tính theo lưu thông, những nhật báo phổ cập nhất là Zaman, Posta, Hürriyet, Sözcü, Sabah và Habertürk.[244] Phim truyền hình Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng trở nên phổ cập bên phía ngoài biên giới Thổ Nhĩ Kỳ, và nằm trong những món đồ xuất khẩu quan trọng nhất của vương quốc cả về lợi nhuận và những quan hệ công chúng.[245] Freedom House xếp hạng truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ là không tự do.[246]

^ Ethnologue: Ethnologue Languages of the World – Turkey, Retrieved ngày 15 tháng 10 năm 2022.

^ “The Results of Address Based Population Registration System, 2022”. Turkish Statistical Institute. Bản gốc tàng trữ ngày 6 tháng bốn năm 2022. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2022.

^ “Annual growth rate and population density of provinces by years, 2007–2015”. Turkish Statistical Institute. Bản gốc tàng trữ ngày 14 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2022.

^ “GINI index (World Bank estimate)”. data.worldbank.org. World Bank. Truy cập ngày 8 tháng 3 năm 2022.

^ “2022 Human Development Report” (PDF). Truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2022.

^ National Geographic Atlas of the World (ấn bản 7). Washington, D.C.: National Geographic. 1999. ISBN 0-7922-7528-4. “Europe” (pp. 68-69); “Asia” (pp. 90-91): “A commonly accepted division between Asia and Europe… is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles.”

^ “The Economist: “Turkey in the Balkans: The good old days?””. Truy cập ngày 5 tháng 11 năm 2011.

^ Stiner, Mary C.; Kuhn, Steven L.; Güleç, Erksin. “Early Upper Paleolithic shell beads Üçağızlı Cave I (Turkey): Technology and the socioeconomic context of ornament life-histories”. Journal of Human Evolution. 64 (5): 380–398. doi:10.1016/j.jhevol.2013.01.008. ISSN 0047-2484. PMID 23481346.

^ a b c Sharon R. Steadman; Gregory McMahon (ngày 15 tháng 9 năm 2011). The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000-323 BCE). Oxford University Press. tr. 3–11, 37. ISBN 978-0-19-537614-2. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm trước đó đó.Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (link)

^ a b David Noel Freedman; Allen C. Myers; Astrid Biles Beck (2000). Eerdmans Dictionary of the Bible. Wm. B. Eerdmans Publishing. tr. 61. ISBN 978-0-8028-2400-4. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm trước đó đó.Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (link)

^ Metz, Helen Chapin sửa đổi và biên tập (1996). “Turkish Origins”. Turkey: A Country Study. Area handbook series . Washington D.C.: United States Government Publishing Office for the Federal Research Division of the Library of Congress. ISBN 0-8444-0864-6. LCCN 95049612.

^ “Ottoman/Turkish Visions of the Nation, 1860–1950”. ://books.google.tr/books?id=qejRAQAAQBAJ&pg=PA180&lpg=PA180&dq=tanzimat+failed&source=bl&ots=7fsuiFvNe-&sig=3WEg2QvuUZto8fEsc71NBquzFPU&hl=tr&sa=X&ei=o_PkVOLEKcK5Ua6hgagH&ved=0CC4Q6AEwAjgK#v=onepage&q=tanzimat%20failed&f=false. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Turkey, Mustafa Kemal and the Turkish War of Independence, 1919–23”. Encyclopædia Britannica. 2007. Truy cập ngày 29 tháng 10 trong năm 2007.

^ a b c d e f g h i j “Turkey”. The World Factbook. Bản gốc tàng trữ ngày 20 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm trước đó đó.

^ “What really matters about Multiculturalism in Turkey by Rabee Al-Hafidh”. ://.todayszaman. Bản gốc tàng trữ ngày 19 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ a b “Türkiye’nin yüzde 85’i ‘anadilim Türkçe’ diyor”. Milliyet.tr. Truy cập ngày 4 tháng 11 thời gian năm 2012.

^ a b c “Chronology of Turkey-EU relations”. Turkish Secretariat of European Union Affairs. Bản gốc tàng trữ ngày 15 tháng 5 trong năm 2007. Truy cập ngày 30 tháng 10 năm 2006.

^ “The Political Economy of Regional Power: Turkey” (PDF). ://.giga-hamburg.de. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Turkey: From regional to global player”. ://.dw.de. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “International Organisations”. ://.mfa.gov.tr. Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Theoretical Analysis of Turkey as a Regional Power” (PDF). ://web.isanet.org. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ Trần Văn Chánh. Từ điển Hán-Việt — Hán ngữ cổ đại và tân tiến. Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa. Năm 2014. Trang 2434.

^ “Thổ Nhĩ Kỳ đổi sang tên mới”. ZingNews. 2 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2022.

^ “Vì sao Thổ Nhĩ Kỳ thay tên?”.

^ “Hattusha: the Hittite Capital”. whc.unesco.org. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ “The Position of Anatolian” (PDF). Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 5 tháng 5 năm trước đó đó. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm trước đó đó.

^ Balter, Michael (ngày 27 tháng 2 năm 2004). “Search for the Indo-Europeans: Were Kurgan horsemen or Anatolian farmers responsible for creating and spreading the world’s most far-flung language family?”. Science. 303 (5662): 1323. doi:10.1126/science.303.5662.1323. PMID 14988549.

^ Casson, Lionel (1977). “The Thracians” (PDF). The Metropolitan Museum of Art Bulletin. 35 (1): 2–6. doi:10.2307/3258667.

^ “The World’s First Temple”. Archaeology magazine. Nov–Dec 2008. tr. 23.Quản lý CS1: định dạng ngày tháng (link)

^ “Çatalhöyük added to UNESCO World Heritage List”. Global Heritage Fund. ngày 3 tháng 7 thời gian năm 2012. Bản gốc tàng trữ ngày 17 tháng 1 năm trước đó đó. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm trước đó đó.

^ “Troy”. Ancient History Encyclopedia. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ “Ziyaret Tepe – Turkey Archaeological Dig Site”. uakron.edu. Bản gốc tàng trữ ngày 3 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2010.

^ “Assyrian Identity in Ancient Times And Today’” (PDF). Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 10 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2010.

^ Zimansky, Paul. Urartian Material Culture As State Assemblage: An Anomaly in the Archaeology of Empire. tr. 103.

^ The Metropolitan Museum of Art, Tp New York (tháng 10 năm 2000). “Anatolia and the Caucasus, 2000–1000 B.C. in Timeline of Art History.”. Tp New York: The Metropolitan Museum of Art. Bản gốc tàng trữ ngày 10 tháng 9 năm 2006. Truy cập ngày 21 tháng 12 năm 2006.

^ Roux, Georges. Ancient Iraq. tr. 314.

^ a b “About Turkey – Etymology And Climate”. ://.ktu.edu.tr. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp) Lỗi chú thích: Thẻ không hợp lệ: tên “ktu.edu.tr” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác

^ D. M. Lewis; John Boardman (1994). The Cambridge Ancient History. Cambridge University Press. tr. 444. ISBN 978-0-521-23348-4. Truy cập ngày 7 tháng bốn năm trước đó đó.Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (link)

^ Hooker, Richard (ngày 6 tháng 6 năm 1999). “Ancient Greece: The Persian Wars”. Washington State University, Washington, United States. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2006.

^ The Metropolitan Museum of Art, Tp New York (tháng 10 năm 2000). “Anatolia and the Caucasus (Asia Minor), 1000 B.C. – 1 A.D. in Timeline of Art History.”. Tp New York: The Metropolitan Museum of Art. Bản gốc tàng trữ ngày 14 tháng 12 năm 2006. Truy cập ngày 21 tháng 12 năm 2006.

^ Theo van den Hout (ngày 27 tháng 10 năm 2011). The Elements of Hittite. Cambridge University Press. tr. 1. ISBN 978-1-139-50178-1. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm trước đó đó.

^ Daniel C. Waugh (2004). “Constantinople/Istanbul”. University of Washington, Seattle, Washington. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2006.

^ “Anadolu Selçuklu Devleti”. turktarihim. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2014.

^ Wink, Andre (1990). Al Hind: The Making of the Indo Islamic World, Vol. 1, Early Medieval India and the Expansion of Islam, 7th-11th Centuries. Brill Academic Publishers. tr. 21. ISBN 90-04-09249-8.

^ “THE SELJUK TURKS”. ://peter.mackenzie.org. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ Rafis Abazov (2009). Culture and Customs of Turkey. Greenwood Publishing Group. tr. 1071. ISBN 978-0-313-34215-8. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm trước đó đó.

^ a b Kinross, Patrick (1977). The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire. Morrow. tr. 28-30. ISBN 0-688-03093-9.

^ “TheOttomans.org – Discover The Ottomans”. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ Stanford J. Shaw (ngày 29 tháng 10 năm 1976). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. 1. Cambridge University Press. tr. 213. ISBN 978-0-521-29163-7. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm trước đó đó.

^ Kirk, George E. (2008). A Short History of the Middle East. Brill Academic Publishers. tr. 58. ISBN 1-4437-2568-4.

^ Todorova, Maria (ngày 18 tháng 3 năm 2009). Imagining the Balkans. Oxford University Press. tr. 175. ISBN 978-0-19-972838-1. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm trước đó đó.

^ Mann, Michael (2005). The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing. Cambridge University Press. tr. 118. ISBN 978-0-521-53854-1. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm trước đó đó.

^ “Collapse of the Ottoman Empire, 1918-1920”. ://.nzhistory.nz. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Death toll of the Armenian Massacres”. Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ “Fact Sheet: Armenian Genocide”. University of Michigan. Bản gốc tàng trữ ngày 14 tháng 10 trong năm 2007. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2010.

^ Freedman, Jeri (2009). The Armenian genocide (ấn bản 1). Tp New York: Rosen Pub. Group. ISBN 1-4042-1825-4.

^ Totten, Samuel, Paul Robert Bartrop, Steven L. Jacobs (eds.) Dictionary of Genocide. Greenwood Publishing Group, 2008, p.. 19. ISBN 0-313-34642-9.

^ Patrick J. Roelle, Sr. (ngày 27 tháng 9 năm 2010). Islam’s Mandate- a Tribute to Jihad: The Mosque Ground Zero. AuthorHouse. tr. 33. ISBN 978-1-4520-8018-5. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm trước đó đó.

^ “Turkey marks May 19 holiday today”. ://.todayszaman. Bản gốc tàng trữ ngày 19 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ Mango, Andrew (2000). Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey. Overlook. tr. lxxviii. ISBN 1-58567-011-1.

^ Axiarlis, Evangelia (2014). Political Islam and the Secular State in Turkey: Democracy, Reform and the Justice and Development Party. I.B. Tauris. tr. 11.

^ Clogg, Richard (ngày 20 tháng 6 năm 2002). A Concise History of Greece. Cambridge University Press. tr. 101. ISBN 978-0-521-00479-4. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm trước đó đó.

^ Gerhard Bowering; Patricia Crone; Wadad Kadi (ngày 28 tháng 11 thời gian năm 2012). The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought. Princeton University Press. tr. 49. ISBN 978-1-4008-3855-4. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm trước đó đó. Following the revolution, Mustafa Kemal became an important figure in the military ranks of the Ottoman Committee of Union and Progress (CUP) as a protégé … Although the sultanate had already been abolished in November 1922, the republic was founded in October 1923. … ambitious reform programme aimed the creation of a modern, secular state and the construction of a new identity for its citizens. Đã bỏ qua tham số không rõ |coauthors= (gợi ý |author=) (trợ giúp)Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (link)

^ “Growth in United Nations membership (1945–2005)”. United Nations. ngày 3 tháng 7 năm 2006. Truy cập ngày 30 tháng 10 năm 2006.

^ Huston, James A. (1988). Outposts and Allies: U.S. Army Logistics in the Cold War, 1945–1953. Susquehanna University Press. tr. 134. ISBN 0-941664-84-8.

^ “Members and partners”. OECD. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ Uslu, Nasuh (2003). The Cyprus question as an issue of Turkish foreign policy and Turkish-American relations, 1959–2003. Nova Publishers. tr. 119. ISBN 978-1-59033-847-6. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2011.

^ “Timeline: Cyprus”. BBC. ngày 12 tháng 12 năm 2006. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2006.

^ Hale, William Mathew (1994). Turkish Politics and the Military. Routledge, UK. tr. 161, 215, 246. ISBN 0-415-02455-2.

^ Arsu, Sebsem (ngày 12 tháng bốn thời gian năm 2012). “Turkish Military Leaders Held for Role in ’97 Coup”. The Tp New York Times. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2014.

^ “Turkey’s PKK peace plan delayed”. BBC. ngày 10 tháng 11 năm 2009. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2010.

^ a b Nas, Tevfik F. (1992). Economics and Politics of Turkish Liberalization. Lehigh University Press. tr. 12. ISBN 0-934223-19-X.

^ Cunningham, Erin; Sly, Liz; Karatas, Zeynep (ngày 16 tháng 7 năm 2022). “Turkey rounds up thousands of suspected participants in coup attempt”. The Washington Post. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2022.

^ “Turkey Purge”. turkeypurge. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2022.

^ Turkish Directorate General of Press and Information (ngày 17 tháng 10 năm 2001). “Turkish Constitution”. Turkish Prime Minister’s Office. Bản gốc tàng trữ ngày 3 tháng 2 trong năm 2007. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2006.

^ “Euro court backs Turkey Islamist ban”. BBC. ngày 31 tháng 7 năm 2001. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2006.

^ “Turkey’s Kurd party ban criticised”. BBC. ngày 14 tháng 3 năm 2003. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2006.

^ Turkish Directorate General of Press and Information (ngày 24 tháng 8 năm 2004). “Political Structure of Turkey”. Turkish Prime Minister’s Office. Bản gốc tàng trữ ngày 3 tháng 2 trong năm 2007. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2006.

^ a b c Kate Fleet; Suraiya Faroqhi; Reşat Kasaba (ngày 17 tháng bốn năm 2008). The Cambridge History of Turkey. Cambridge University Press. tr. 357–358. ISBN 978-0-521-62096-3. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm trước đó đó.Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (link) Lỗi chú thích: Thẻ không hợp lệ: tên “FleetFaroqhi2008p357” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác

^ “Human rights in Turkey: still a long way to go to meet accession criteria”. European Parliament Human Rights committee. ngày 26 tháng 10 năm 2010. Bản gốc tàng trữ ngày 22 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm trước đó đó.

^ “Turkish Legal System”. ://.mymerhaba/. Bản gốc tàng trữ ngày 24 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ a b “THE JUDICIAL SYSTEM OF TURKEY” (PDF). ://.uhdigm.adalet.gov.tr/. Ministry of Justice. Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 3 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Turkish prisons house more than 100,000”. Today’s Zaman. ngày 15 tháng 12 năm 2008. Bản gốc tàng trữ ngày 19 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2008.

^ “The United Nations Organization and Turkey”. mfa.gov.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ a b “Turkey’s Relations with the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD)”. mfa.gov.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ “The Republic of Turkey and The Organization of The Islamic Conference”. mfa.gov.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ “The Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE)”. mfa.gov.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ “Turkey’s relations with the Economic Cooperation Organization (ECO)”. mfa.gov.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ “The Black Sea Economic Cooperation Organization (BSEC)”. mfa.gov.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ “D8”. mfa.gov.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ a b “G-20”. mfa.gov.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ “Türkiye’nin üyeliği kabul edildi”. Hürriyet Daily News. ngày 17 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ “Erdoğan: AB’ye tam üyelik, Türkiye’nin stratejik hedefidir (Turkish)/Erdogan:EU membership, Turkey’s strategic target”. Zaman. ngày 12 tháng 8 năm 2010. Bản gốc tàng trữ ngày 25 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm trước đó đó.

^ Mardell, Mark (ngày 11 tháng 12 năm 2006). “Turkey’s EU membership bid stalls”. BBC. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2006.

^ Ziya Öniş, ŞuhnazYılmaz. “Turkey-EU-US Triangle in Perspective: Transformation or Continuity?” (PDF). ://istanbul2004.ku.edu.tr/. Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 4 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ Mitrovic, Marija. “Turkish Foreign Policy towards the Balkans” (PDF). edoc.hu-berlin.de. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ İdris Bal (2004). Turkish Foreign Policy in Post Cold War Era. Universal-Publishers. tr. 269. ISBN 978-1-58112-423-1. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm trước đó đó.

^ Elanchenny, Susae (2010). Breaking the Ice The Role of Civil Society and Media in Turkey-Armenia Relations An Evaluation of the ‘Dialogue-Building between Turkey and Armenia’ Project. Istanbul: Istanbul Kültür University. tr. 9. ISBN 605-4233-80-7.

^ Taşpınar, Ömer (tháng 9 năm 2008). “Turkey’s Middle East Policies: Between Neo-Ottomanism and Kemalism”. Carnegie Endowment for International Peace. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2010.

^ Murinson, Alexander (tháng 12 năm 2009). Turkey’s Entente with Israel and Azerbaijan: State Identity and Security in the Middle East and Caucasus (Routledge Studies in Middle Eastern Politics). Routledge. tr. 119. ISBN 0-415-77892-1.

^ Richmond, Oliver P. (1998). Mediating in Cyprus: The Cypriot Communities and the United Nations. Psychology Press. tr. 260. ISBN 978-0-7146-4877-4. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm trước đó đó.

^ “Turkey vows to provide all kinds of tư vấn for KRG’s security”. Today’s Zaman. ngày 21 tháng 11 năm 2014. Bản gốc tàng trữ ngày 4 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 22 tháng 11 năm 2014.

^ “Contribution of Turkish Armed Forces to Peace Support Operations”. ://.tsk.tr. Turkish Armed Forces. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Turkey’s Relations with NATO”. mfa.gov.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ a b Turkish General Staff (2006). “Turkish Armed Forces Defense Organization”. Turkish Armed Forces. Bản gốc tàng trữ ngày 18 tháng 2 năm 2009. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2006.

^ “Financial and Economic Data Relating to NATO Defence” (PDF). NATO. ngày 13 tháng bốn thời gian năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “Der Spiegel: Foreign Minister Wants US Nukes out of Germany (ngày 10 tháng bốn năm 2009)”. Der Spiegel. ngày 30 tháng 3 năm 2009. Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ Hans M. Kristensen. “NRDC: U.S. Nuclear Weapons in Europe” (PDF). Natural Resources Defense Council, 2005. Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 11 tháng 12 năm 2015. Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), Directorate for Movements of Persons, Migration and Consular Affairs – Asylum and Migration Division (tháng 7 năm 2001). “Turkey/Military service” (PDF). UNHCR. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 22 tháng 11 năm 2006. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2006.Quản lý CS1: nhiều tên: list tác giả (link)

^ “EBCO: European Bureau for Conscientious Objection”. Ebco-beoc.eu. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2010.

^ Immerfall, Stefan (ngày một tháng 8 năm 2009). Handbook of European Societies: Social Transformations in the 21st Century. Springer. tr. 417. ISBN 978-0-387-88198-0. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2011.

^ Metz, Helen Chapin sửa đổi và biên tập (1996). “Geography”. Turkey: A Country Study. Area handbook series . Washington D.C.: United States Government Publishing Office for the Federal Research Division of the Library of Congress. ISBN 0-8444-0864-6. LCCN 95049612.

^ a b US Library of Congress. “Geography of Turkey”. US Library of Congress. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2006.

^ “UN Demographic Yearbook” (PDF). Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ a b “Geography of Turkey”. Turkish Ministry of Tourism. 2005. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2006.

^ “Mount Ararat”. ://.britannica. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Lake Van”. ://.britannica. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Biodiversity in Turkey”. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ “Turkey’s flora and fauna”. allaboutturkey. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ Couzens, Dominic (2008). Top 100 Birding Sites of the World. University of California Press. tr. 73–75. ISBN 978-0-520-25932-4.

^ “Pontic Mountains and highlands”. Bản gốc tàng trữ ngày 26 tháng 2 năm 2014. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ “Statistics”. milliparklar.gov.tr. Ministry of Forest and Water – General Directorare of Nature Conservation and National Parks. Bản gốc tàng trữ ngày 17 tháng 12 năm 2015. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ “Specific Animals of Turkey”. gateofturkey. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ a b c d e f g h i j k l m n “Climate of Turkey” (PDF). General Directorate of Meteorology. Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 4 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2014.

^ “Globalis – an interactive world map – Turkey – Urban Population”. Bản gốc tàng trữ ngày 20 tháng 9 năm 2006. Truy cập ngày một tháng 6 năm 2006.

^ “Istanbul remains motoring power of Turkey’s economy”. hurriyetdailynews. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2014.

^ “Gross Domestic Product 2013, PPP. (Last revised on ngày 22 tháng 9 năm 2014.)” (PDF). The World Bank: World Development Indicators Database. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2014.

^ “Gross Domestic Product 2013, Nominal. (Last revised on ngày 22 tháng 9 năm 2014.)” (PDF). The World Bank: World Development Indicators Database. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2014.

^ Bartolomiej Kaminski; Francis Ng (ngày một tháng 5 năm 2006). “Turkey’s evolving trade integration into Pan-European markets” (PDF). World Bank. tr. 3. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2006.

^ “2012 Production Statistics”. Organisation Internationale des Constructeurs d’Automobiles. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm trước đó đó.

^ a b “Shipbuilding Industry in Turkey” (PDF). Ministry of Economy. 2012. Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 10 tháng 2 năm trước đó đó. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2015.

^ “The Shipbuilding Industry in Turkey” (PDF). OECD. tháng 9 năm 2011.

^ “Turkey: Agriculture and Rural Development” (PDF). Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2011.

^ “No woman, no growth”. Hürriyet Daily News. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “Religious Women in Turkey Have Been Left Out of Emancipation Movement”. The Tp New York Times. ngày 23 tháng 5 năm trước đó đó. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “M&A Encumbered Risks Damping Hot Money Bond Party: Turkey Credit”. Bloomberg L.P. ngày 18 tháng 2 năm trước đó đó. Bản gốc tàng trữ ngày 5 tháng 11 năm trước đó đó. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “UPDATE 4-Turkey regains investment grade rating after long wait”. Reuters. Bản gốc tàng trữ ngày một tháng 10 năm 2015. Truy cập ngày 17 tháng 11 thời gian năm 2012.

^ Daren Butler (ngày 17 tháng 5 năm trước đó đó). “UPDATE 1-Turkey hails new investment grading but worries about money flows”. Reuters. Bản gốc tàng trữ ngày 18 tháng 5 năm trước đó đó. Truy cập ngày 17 tháng 5 năm trước đó đó.

^ Ye Xie; Selcuk Gokoluk (ngày 17 tháng 5 năm trước đó đó). “Turkey Raised to Investment Grade by Moody’s on Debt Cuts”. Bloomberg L.P. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm trước đó đó.

^ “UNWTO Tourism Highlights, 2014 Edition” (PDF). World Tourism Organization. 2013. Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 5 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2014.

^ “Tourism Statistics 2012”. ://.turkstat.gov.tr/. TurkStat. Bản gốc tàng trữ ngày 9 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 4 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Turkey knocks six zeros off lira”. BBC. ngày 31 tháng 12 năm 2004. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2008.

^ a b “Data and Statistics for Turkey”. World Bank. 2005. Bản gốc tàng trữ ngày 30 tháng 11 năm 2006. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2006.

^ “Turkish quake hits shaky economy”. BBC. ngày 17 tháng 8 năm 1999. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2006.

^ “’Worst over’ for Turkey”. BBC. ngày 4 tháng 2 năm 2002. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2006.

^ “Turkey Labor Market Study” (PDF). World Bank. 2005. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2006.

^ OECD (ngày 14 tháng 11 năm 2002). Turkey 2002: Crucial Support for Economic Recovery. OECD Publishing. tr. 23. ISBN 978-92-64-17601-0. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm trước đó đó.

^ Madslien, Jorn (ngày 2 tháng 11 năm 2006). “Robust economy raises Turkey’s hopes”. BBC. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2006.

^ “General government net debt”. World Economic Outlook Database, April 2013. IMF.

^ “Growth and economic crises in Turkey: leaving behind a turbulent past?” (PDF). Economic Papers 386. Directorate-General for Economic and Financial Affairs of the European Commission. tháng 10 năm 2009. tr. 10.

^ “GDP per capita in PPS”. Eurostat. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm trước đó đó.

^ “CIA World Factbook: Turkey”. Bản gốc tàng trữ ngày 20 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2014.

^ “Study in Turkey: International Airports in Turkey”. Bản gốc tàng trữ ngày 16 tháng 11 năm 2014. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2014.

^ “Year to date Passenger Traffic”. ACI. ngày 25 tháng 9 năm 2014. Bản gốc tàng trữ ngày 13 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2014.

^ “Turkish Airlines is named the Best Airline in Europe the 2012 World Airline Awards held Farnborough Air Show”. Skytrax. ngày 12 tháng 7 thời gian năm 2012. Bản gốc tàng trữ ngày 25 tháng bốn năm trước đó đó. Truy cập ngày 25 tháng bốn năm trước đó đó.

^ “Bản sao đã tàng trữ”. Bản gốc tàng trữ ngày 27 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2015.

^ “Yol Ağı Bilgileri”. Karayolları Genel Müdürlüğü. Bản gốc tàng trữ ngày 9 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ a b “CIA World Factbook: Turkey”. Cia.gov. Bản gốc tàng trữ ngày 20 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2011.

^ “DÜNYADA VE TÜRKİYEDE HIZLI TREN”. hizlitren.tcdd.gov.tr. Bản gốc tàng trữ ngày 5 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2014.

^ “BAKÜ-T İ FL İ S-CEYHAN BORUHATTI’NDA SON DURUM” (PDF). ://.emreozgur. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Russia to Shift Ukraine Gas Transit to Turkey as EU Cries Foul”. Bloomberg. ngày 14 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2015.

^ a b “Turkey invests big in nuclear power”. Deutsche Welle. ngày 20 tháng 5 năm trước đó đó. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm trước đó đó.

^ Lund, J. W.; Freeston, D. H.; Boyd, T. L. (2005). “Direct application of geothermal energy: 2005 Worldwide review”. Geothermics. 34 (6): 691–727. doi:10.1016/j.geothermics.2005.09.003.

^ “Mid-year population estimations, 1927–1985; Mid-year population estimations and projections, 1986–2011”. Turkish Statistical Institute. Bản gốc tàng trữ ngày 15 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm trước đó đó.

^ “The Results of Address Based Population Registration System, 2011”. Turkish Statistical Institute. Bản gốc tàng trữ ngày 10 tháng bốn năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 2 thời gian năm 2012.

^ Turkish Statistical Institute (2010). “Population statistics in 2009”. Turkish Statistical Institute. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2010.

^ Metz, Helen Chapin sửa đổi và biên tập (1996). “Population”. Turkey: A Country Study. Area handbook series . Washington D.C.: United States Government Publishing Office for the Federal Research Division of the Library of Congress. ISBN 0-8444-0864-6. LCCN 95049612.

^ Bator, Robert. Daily Life in Ancient and Modern Istanbul. tr. 51.

^ Rashed, Tarek; Jürgens, Carsten. Remote Sensing of Urban and Suburban Areas. tr. 295.

^ Albayrak, Özlem. “Herkes Türk müdür, Türk mü olmalıdır? – Is everyone Turk or should be Turk?”. yenisafak. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2014.

^ Extra, Guus; Gorter, Durk (2001). The other languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic and Educational Perspectives. Multilingual Matters. ISBN 1-85359-509-8.

^ “Turkey Overview”. ://.minorityrights.org/4387/turkey/turkey-overview.html. minorityrights.org. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp); |url= trống hay bị thiếu (trợ giúp)

^ a b “Country – Turkey”. Joshua Project. Truy cập ngày 27 tháng bốn năm 2014.

^ “Turkey Overview”. ://.minorityrights.org. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “MINORITY RIGHTS AND CULTURAL RIGHTS” (PDF). ://.ab.gov.tr/files/tarama/tarama_files/23/SC23DET_Minority%20Rights%20and%20Cultural%20Rights.pdf. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Turkey passes law to allow minority languages on TV”. ://.ekurd/mismas/articles/misc2008/5/turkeykurdistan1867.htm. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp); |url= trống hay bị thiếu (trợ giúp)

^ “Trends in International Migrant Stock: The 2013 Revision”. ://esa.un.org. United Nations. Truy cập ngày 14 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Syria Regional Refugee Response: Turkey”. UNHCR. Bản gốc tàng trữ ngày 5 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 29 tháng 10 năm 2014.

^ ://.citypopulation.de/Turkey-RBC20.html Tính toán nhờ vào địa chủ tháng 12 năm trước đó đó của Viện Thống kê thổ nhĩ kỳ trên citypopulation.de

^ “Religion, Ipsos Global Trends”. Ipsos. 2022. Bản gốc tàng trữ ngày 5 tháng 9 năm 2022.

^ Axel Tschentscher. “International Constitutional Law: Turkey Constitution”. Servat.unibe.ch. Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ “Turkey: Islam and Laicism Between the Interests of State, Politics, and Society” (PDF). Peace Research Institute Frankfurt. Truy cập ngày 19 tháng 10 năm 2008.

^ Steunebrink, Gerrit; van der Zweerde, Evert (2004). Civil Society, Religion, and the Nation: Modernization in Intercultural Context: Russia, Nhật bản, Turkey. Rodopi. tr. 175–184. ISBN 978-90-420-1665-1. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “Turkey Lifts Longtime Ban on Head Scarves in State Offices”. NY Times. ngày 8 tháng 10 năm trước đó đó. Truy cập ngày một tháng 2 năm 2014.

^ “Turkey-lifts-ban-on-headscarves–high-schools”. ://.news24/. Bản gốc tàng trữ ngày 16 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “TURKEY” (PDF). Library of Congress: Federal Research Division. Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ “Bureau of Democracy, Human rights and Labor: International Religious Freedom Report 2007 – Turkey”. State.gov. Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ “Turkey: International Religious Freedom Report 2007”. State.gov. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2011.

^ “Turkey’s Alevi strive for recognition”. Asia Times Online. ngày 18 tháng 2 năm 2010. Bản gốc tàng trữ ngày 3 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2011.

^ “Caferi İmamlar” (bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ). Aksiyon.tr. ngày 11 tháng 10 năm 2004. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2010.

^ “Sufism”. All about Turkey. ngày 20 tháng 11 năm 2006. Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ “Pew Forum on Religious & Public life”. ://.pewforum.org/. Truy cập ngày 29 tháng 10 năm trước đó đó. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ Içduygu, Ahmet; Toktas, Şule; Ali Soner, B. (ngày một tháng 2 năm 2008). “The politics of population in a nation-building process: emigration of non-Muslims from Turkey”. Ethnic and Racial Studies. 31 (2): 358–389. doi:10.1080/01419870701491937.Quản lý CS1: nhiều tên: list tác giả (link)

^ “Chapter The refugees question in Greece (1821-1930) in “Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας”, ΟΕΔΒ (“Topics from Modern Greek History”). 8th edition” (PDF) |format= cần |url= (trợ giúp). Nikolaos Andriotis. 2008. |url= trống hay bị thiếu (trợ giúp)

^ “’Editors’ Introduction: Why a Special Issue?: Disappearing Christians of the Middle East” (PDF). Editors’ Introduction. 2001. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “Religions”. Central Intelligence Agency. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm trước đó đó.

^ a b “Foreign Ministry: 89,000 minorities live in Turkey”. Today’s Zaman. ngày 15 tháng 12 năm 2008. Bản gốc tàng trữ ngày 20 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2011.

^ “Statistics by Country”. ://.catholic-hierarchy.org. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Christen in der islamischen Welt – Aus Politik und Zeitgeschichte” (PDF). 2008. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “Turkish Protestants still face “long path” to religious freedom”. ://.christiancentury.org. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ William G. Rusch (2013). The Witness of Bartholomew I, Ecumenical Patriarch. Wm. B. Eerdmans Publishing. tr. 31. ISBN 978-0-8028-6717-9. Constantinople has been the seat of an archiepiscopal see since the fourth century; its ruling hierarch has had the title of”Ecumenical Patriarch” …

^ Erwin Fahlbusch; Geoffrey William Bromiley (2001). The Encyclopedia of Christianity. Wm. B. Eerdmans Publishing. tr. 40. ISBN 978-90-04-11695-5. The Ecumenical Patriarchate of Constantinople is the ranking church within the communion of … Between the 4th and 15th centuries, the activities of the patriarchate took place within the context of an empire that not only was …Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (link)

^ “An Overview of the History of the Jews in Turkey” (PDF). American Sephardi Federation. 2006. Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 22 tháng 6 năm trước đó đó. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “History”. istanbul.edu.tr. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.

^ “Education in Turkey”. World Education Services. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “Turkey’s Education Reform Bill Is About Playing Politics With Pedagogy”. The Tp New York Times. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “Education a Glance: OECD Indicators 2012” (PDF). OECD. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm trước đó đó.

^ a b “Improving The Quality And Equity of Basic Education in Turkey Challenges And Options” (PDF). World Bank. ngày 30 tháng 6 năm 2011. tr. viii. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “National adult literacy rates (15+), youth literacy rates (15-24) and elderly literacy rates (65+)”. UNESCO Institute for Statistics. Bản gốc tàng trữ ngày 29 tháng 10 năm trước đó đó. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2015.

^ University numbers on the rise in Turkey Lưu trữ 2022-09-05 tại Wayback Machine (Hürriyet Daily News, ngày 4 tháng 9 năm 2011)

^ Oxford Business Group (2009). The Report: Turkey 2009. Oxford Business Group. tr. 203. ISBN 978-1-902339-13-9. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm trước đó đó.

^ “Guide for Foreign Students planning Education in Turkey”. Bản gốc tàng trữ ngày 12 tháng 7 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ “World University Rankings 2012–2013”. Times Higher Education. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm trước đó đó.

^ a b Ibrahim Kaya (2004). Social Theory and Later Modernities: The Turkish Experience. Liverpool University Press. tr. 57–58. ISBN 978-0-85323-898-0. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm trước đó đó.

^ Royal Academy of Arts (2005). “Turks – A Journey of a Thousand Years: 600–1600”. Royal Academy of Arts. Bản gốc tàng trữ ngày 18 tháng 2 trong năm 2007. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2006.

^ Antoinette Harri; Allison Ohta (1999). 10th International Congress of Turkish Art. Fondation Max Van Berchem. ISBN 978-2-05-101763-3. The first military training institutions were the Imperial Army Engineering School (Mühendishane-i Berr-i Hümâyun, 1793) and the Imperial School of Military Sciences (Mekteb-i Ulûm-ı Harbiye-i Şahane, 1834). Both schools taught painting to enable cadets to produce topographic layouts and technical drawings to illustrate landscapes …Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (link)

^ “”10’LAR’ GRUBU”, “YENİ DAL GRUBU”, “SİYAH KALEM GRUBU””. ://.turkresmi. Bản gốc tàng trữ ngày 12 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “OTTOMAN MUSIC”. ://.turkishculture.org. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Pamuk wins Nobel Literature prize”. BBC. ngày 12 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2006.

^ “TURKISH FOLK DANCES”. ncturkishfestival. Bản gốc tàng trữ ngày 9 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2014.

^ Simons, Marlise (ngày 22 tháng 8 năm 1993). “Center of Ottoman Power”. Tp New York Times. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2009.

^ “A list of the buildings designed by Mimar Sinan”. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ Goodwin, Godfrey (2003). A History of Ottoman Architecture. Thames & Hudson. ISBN 0-500-27429-0.

^ “The Search for Identity: 1st National Architecture Movement”. ArchMuseum.org. Bản gốc tàng trữ ngày 13 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 20 tháng 1 thời gian năm 2012.

^ “TURKISH ARCHITECTURE IN THE REPUBLICAN PERIOD”. ://.archmuseum.org. Bản gốc tàng trữ ngày 18 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Tayyare Apartment Building”. AtelyeMim. Bản gốc tàng trữ ngày 17 tháng 6 năm trước đó đó. Truy cập ngày 2 tháng 2 thời gian năm 2012.

^ “TÜRKİYE İŞ BANKASI BİNASI”. .envanter.gov.tr. Bản gốc tàng trữ ngày 18 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015.

^ “Bebek Mosque”. ArchNet.org. Bản gốc tàng trữ ngày 3 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 2 tháng 2 thời gian năm 2012.

^ Burak Sansal (2006). “Sports in Turkey”. allaboutturkey. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2006.

^ “Galatasaray AŞ”. ://.uefa. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Historical Achievements”. ://.tff.org. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ “Historic achievements of the Efes Pilsen Basketball Team”. Anadolu Efes Spor Kulübü. Bản gốc tàng trữ ngày 3 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm trước đó đó.

^ “Anadolu Efes S.K.: Our successes”. Bản gốc tàng trữ ngày 24 tháng 3 thời gian năm 2012. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2014.

^ “National Team’s Activities”. ://.tvf.org.tr. Bản gốc tàng trữ ngày 29 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2014. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ Burak Sansal (2006). “Oiled Wrestling”. allaboutturkey. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2006.

^ “Kırkpınar Oiled Wrestling Tournament: History”. Kirkpinar. ngày 21 tháng bốn trong năm 2007. Bản gốc tàng trữ ngày một tháng 8 năm 2008. Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ Gegner, Christiane. “FILA Wrestling Database”. Iat.uni-leipzig.de. Truy cập ngày một tháng 11 năm 2010.

^ “Turkish coffee culture and tradition”. UNESCO. ngày 5 tháng 12 năm trước đó đó. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2014.

^ Çakır Morin, Arzu (ngày 5 tháng 12 năm trước đó đó). “Türk kahvesi Unesco korumasında”. Hürriyet (bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ). Istanbul: .hurriyet.tr. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2014.

^ Aarssen, Jeroen; Backus, Ad (2000). Colloquial Turkish. Routledge. tr. 71. ISBN 978-0-415-15746-9. Truy cập ngày 15 tháng bốn năm 2009.

^ “Food in Turkey – Turkish Food, Turkish Cuisine”. .foodbycountry. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2014.

^ “The Political Economy of the Media in Turkey: A Sectoral Analysis” (PDF). ://.tesev.org.tr. Bản gốc (PDF) tàng trữ ngày 16 tháng 7 thời gian năm 2012. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

^ a b c Turkey country profile. Library of Congress Federal Research Division (January 2006). This article incorporates text from this source, which is in the public domain. Lỗi chú thích: Thẻ không hợp lệ: tên “cp” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác

^ “Gazete Tirajları”. Gazeteciler. Bản gốc tàng trữ ngày 19 tháng 12 năm 2015. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2014.

^ Jenna Krajeski. “Turkey: Soap Operas and Politics”. Pulitzer Center. Bản gốc tàng trữ ngày 11 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm trước đó đó.

^ “Turkey”. ://freedomhouse.org. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2015. Liên kết ngoài trong |website= (trợ giúp)

    Mango, Andrew (2004). The Turks Today. Overlook. ISBN 1-58567-615-2.
    Pope, Hugh; Pope, Nicole (2004). Turkey Unveiled. Overlook. ISBN 1-58567-581-4.
    Reed, Fred A. (1999). Anatolia Junction: a Journey into Hidden Turkey. Burnaby, B.C.: Talonbooks [sic]. 320 p.., ill. with b&w photos. ISBN 0-88922-426-9
    Revolinski, Kevin (2006). The Yogurt Man Cometh: Tales of an American Teacher in Turkey. Çitlembik. ISBN 9944-424-01-3.
    Roxburgh, David J. (ed.) (2005). Turks: A Journey of a Thousand Years, 600-1600. Royal Academy of Arts. ISBN 1-903973-56-2.
    Turkey: A Country Study (1996). Federal Research Division, Library of Congress. ISBN 0-8444-0864-6.
    Cîrlig, Carmen-Cristina (2013). Turkey’s regional power aspirations (PDF). Library of the European Parliament.

Tìm hiểu thêm về
Turkey
tại những dự án công trình bất Động sản liên quan

 

Từ điển từ Wiktionary
 

Tập tin phương tiện đi lại từ Commons
 

Tin tức từ Wikinews
 

Danh ngôn từ Wikiquote
 

Văn kiện từ Wikisource
 

Tủ sách giáo khoa từ Wikibooks
 

Cẩm nang du lịch guide từ Wikivoyage
 

Tài nguyên học tập từ Wikiversity
Tổng thể

    Mục “Turkey” trên trang của CIA World Factbook.
    Hồ sơ Thổ Nhĩ Kỳ từ BBC News
    Thổ Nhĩ Kỳ tại Encyclopædia Britannica
    Thổ Nhĩ Kỳ Lưu trữ 2012-06-09 tại Wayback Machine từ UCB Libraries GovPubs
    Thổ Nhĩ Kỳ trên DMOZ
      Dữ liệu địa lý liên quan đến Thổ Nhĩ Kỳ tại OpenStreetMap

Chính phủ

    Trang thông tin chính thức của Tổng thống nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ Lưu trữ 2010-06-05 tại Wayback Machine
    Trang thông tin chính thức của Hội nghị Đại Quốc dân Thổ Nhĩ Kỳ

Du lịch

      Wikimedia Atlas của Turkey
      Hướng dẫn du lịch Turkey từ Wikivoyage
    Cổng thông tin du lịch chính thức Thổ Nhĩ Kỳ
    Trang thông tin chính thức của Bộ Văn hóa và Du lịch
    Hồ sơ Thổ Nhĩ Kỳ từ UNESCO
    Hồ sơ Thổ Nhĩ Kỳ từ Lonely Planet

Kinh tế

    Trang thông tin chính thức của Bộ trưởng Bộ Kinh tế

 
  Bulgaria
  Hy Lạp

Biển Đen

  Gruzia
  Armenia

 Biển Agea

B

  Azerbaijan
  Iran
T      Thổ Nhĩ Kỳ    Đ
N
Địa Trung Hải

Địa Trung Hải •   Syria

  Iraq

Lấy từ “://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Thổ_Nhĩ_Kỳ&oldid=68776791”

Reply
4
0
Chia sẻ

4413

Review Thổ nhĩ kỳ tên tiếng anh là gì ?

Bạn vừa tìm hiểu thêm Post Với Một số hướng dẫn một cách rõ ràng hơn về Review Thổ nhĩ kỳ tên tiếng anh là gì tiên tiến và phát triển nhất

Chia Sẻ Link Cập nhật Thổ nhĩ kỳ tên tiếng anh là gì miễn phí

Bạn đang tìm một số trong những ShareLink Download Thổ nhĩ kỳ tên tiếng anh là gì miễn phí.

Thảo Luận vướng mắc về Thổ nhĩ kỳ tên tiếng anh là gì

Nếu sau khi đọc nội dung bài viết Thổ nhĩ kỳ tên tiếng anh là gì vẫn chưa hiểu thì hoàn toàn có thể lại Comments ở cuối bài để Ad lý giải và hướng dẫn lại nha
#Thổ #nhĩ #kỳ #tên #tiếng #anh #là #gì